Sytuacja polityczna Europy i świata obliguje nas do tego, aby w rozmowach z młodzieżą (choćby na lekcjach wychowawczych) podejmować zagadnienia dotyczące wolności, demokracji, tożsamości narodowej. Patriotyzm, miłość ojczyzny - te hasła pozostawia się dla polonisty, który w klasie maturalnej omawia literaturę wojny i okupacji, za pomocą faktów i liczb przedstawi ten okres historyk... Wielu z nas, nauczycieli innych specjalności, łatwo zwalnia się z poruszania tematów, w których nie czujemy się kompetentni, fachowo przygotowani. Są jednak takie dziedziny i obszary, których jako wychowawcy pominąć nie możemy. Nasze zaniedbania w sferze wychowania patriotycznego ujawniają się dopiero w takich sytuacjach, kiedy np. podczas uroczystości szkolnych uczniowie nie wiedzą, jaką przyjąć postawę podczas wprowadzenia sztandaru, nie potrafią zaśpiewać Hymnu Narodowego, nie kojarzą daty 1918 r. z żadnym wydarzeniem historycznym. Często nie wiedzą, jak trzeba się zachować, w jakim stroju przyjść do szkoły w dniu uroczystym.

Wzbiera wtedy w nas uczucie niemocy. Wobec tłumu szemrzących nastolatków, ich ignorancji symboli narodowych czujemy się bezsilni i bezradni. Cisną się pytania: dlaczego?, co zostało zaniedbane?, skąd ta przekorna "solidarność" naszych wychowanków? Nie chodzi tu o wymuszaną superdyscyplinę czy rodzaj wojskowego drylu, ale o wyczucie sytuacji i uszanowanie powagi chwili.

Wybór takich a nie innych zachowań, to także sprawa odpowiedzialności. Nastolatkowie pragną wolności (często walczą o nią w rodzinie, w szkole), ale też powinni się uczyć, jak z tego przywileju korzystać. Tu proponuję lekturę "Zamyśleń" ks. Marka (s. 23) i sprowokowanie młodzieży do refleksji lub dyskusji nt. patriotyzmu współczesnego człowieka oraz istoty wolności - kto i ile potrafi tej wolności udźwignąć. Na konieczność kształtowania postaw patriotycznych dzieci i młodzieży akcentuje dr Roman Król (s. 8). I choć przestrzega, że w tej dziedzinie wychowania nie ma łatwych rozwiązań, akcentuje, że najważniejsze będzie prospołeczne nastawienie nauczyciela, jego autentyczne działania dla dobra innych ludzi i dążenie do pozytywnych zmian w środowisku.

Sprawy aktualne, współczesne są konsekwencją naszych dziejów - tych dalszych, ale i tych, które są jeszcze w pamięci naszych dziadków, pradziadków. W obliczu toczącej się dyskusji nt. budowy pomnika dla Niemców wysiedlonych z Prus Wschodnich warto sięgnąć po argumenty przytoczone przez profesora Janusza Jasińskiego ("Spojrzenie na wysiedlenia Polaków i Niemców", s. 18).

Niewielu Polaków pamięta, a młodzi może nawet nie wiedzą o pacyfikacji ludności Warszawy (wywiad z sędzią Marią Trzcińską o ofiarach obozu KL Warschaw, s. 16) czy hitlerowskim obozie koncentracyjnym dla dzieci miasta Łodzi (s. 23). Zadaniem nauczyciela jest konieczność wskazywania na dokumenty losu patriotów, którzy oddali za wolność to co najcenniejsze - swoje życie.

temat numeru:
Pamięć narodowa

W numerze 04/2004:

Jerzy Pilikowski
Historia - fundament
narodowej tożsamości, czy...?

Roman Król
Wychowanie patriotyczne

Jadwiga Wronicz
Pro- czy antyrodzinnie?

ks. Andrzej Zwoliński
W trosce o kulturę narodową

s. M. Urszula Kłusek SAC
Znikąd... donikąd?

Wojciech Książek
Zadania oświaty

Jarosław Szarek
Czas upamiętnić ofiary
KL Warschau
- wywiad z sędzią
Marią Trzcińską

Janusz Jasiński
Spojrzenie na wysiedlenia
Polaków i Niemców

Ewa Walkiewicz
Na obcej ziemi - wspomnienia
Stanisława Michałowskiego

ks. Marek Dziewiecki
Patriotyzm
współczesnego człowieka

Wiesława Krysa
Gniezno - stąd nasz ród
- scenariusz zajęć zintegrowanych dla klasy III szk. podst. (scenariusz dostępny w wydaniu papierowym)

Alicja Lamek,
Małgorzata Ignaczek,
Gabriela Grzesik
Witaj Maj, Trzeci Maj
- scenariusz uroczystości
z okazji uchwalenia
Konstytucji 3 Maja (scenariusz dostępny w wydaniu papierowym)

Grafika na okładce oraz
w numerze:
Ks. Mirosław Barański
Oprac.: Rafał Kępa