Zagadnienie dobrego kontaktu i właściwych relacji między nauczycielem a uczniem - to sprawa talentu, sztuki pedagogicznej. Wychowawca, tak jak artysta, przeżywa często ból tworzenia, a dzieło "wymyka się" czasami z rąk. Nie zawsze udają się zaplanowane zajęcia, a wyznaczone cele nie zostaną osiągnięte. W czym więc tkwi tajemnica pedagogicznego sukcesu? Zastanawiają się nad tym uczeni - pedagodzy, psycholodzy, a także sami nauczyciele, dając temu wyraz m.in. w listach skierowanych do Redakcji. Coraz więcej w nich niepokoju, obaw i strachu przed wulgaryzmami, wandalizmem i agresją - czasem nawet skierowaną wobec nauczycieli. Czytelniczka z Olkusza zapytuje: Dokąd będziemy udawać, że nic się nie dzieje? a dalej prosi o "receptę" na dobrą metodę wychowawczą. Apeluje do Czytelników, aby podzielili się swoimi doświadczeniami, a może i sukcesami pedagogicznymi. Popieramy apel - piszcie do nas. Może stworzymy "Forum wymiany doświadczeń?".

Obok głosów pełnych obaw zamieszczamy również wypowiedzi budujące. Pan Krzysztof Mrozek z Krosna pisze o "dyscyplinie językiem porozumienia", bo najważniejsze będzie: "wpływanie", "współpraca", "współdziałanie" itd. Jak ważna jest rola wychowawcy w życiu młodego człowieka, świadczy list Adolfa Andrejewa z Jeleniej Góry. Podziękowanie skierowane do 89-letniego ks. Stanisława Hędrzaka jest świadectwem potrzeby wzorców i autorytetów dla tych, których wychowujemy.

W ostatnich latach stosunek uczniów do szkoły i nauczycieli (szczególnie w gimnazjum) uległ diametralnym przeobrażeniom. Metody, jakimi posługiwali się wychowawcy jeszcze 20-30 lat temu, okazują się nieskuteczne. W artykule "Trudne zachowania" Wojciech Słonina wskazuje na taktyczne rozwiązania wychowawcze. Rodzice i nauczyciele często są wystawiani na próbę łagodności, spokoju i cierpliwości. (Małolaty znakomicie nas ćwiczą w drodze do świętości!).
Warto nieraz przyglądnąć się postawie wielkich pedagogów. Oto fragment z "Wyboru pism" Janusza Korczaka (t. 3, s. 270):

"Całując, tuląc małego urwisa prosiłem go, aby się poprawił. Rozpłakał się i ze łzami, z rozpaczą powiedział:

- Proszę pana, czy to moja wina, że pan akurat nie lubi łobuzów, tylko same niedołęgi? No, niech pan jemu każe być łobuzem, to on także pana nie będzie słuchał.

Jego łzy nie były wcale oznaką skruchy. On nie protestował przeciw moim pieszczotom i słodkim przemowom, bo uważał je za zasłużoną karę za swoje liczne grzechy. On tylko myślał beznadziejnie o swej przyszłości: "Ten poczciwy, ale głupi wychowawca nie może zrozumieć, że ja nie mogę być inny. Dlaczego tak surowo karze pocałunkiem, którego nienawidzę, niechby mi lepiej dał za ucho i kazał całe lato chodzić w podartych spodniach".

Na koniec refleksja o potrzebie pedagogicznej diagnozy - problem ten zaznacza Leszek Wójcik ("Współczulność" s. 19). Janusz Korczak tak ujął to zagadnienie:

"Jako lekarz stwierdzam objawy: widzę wysypkę na skórze, słyszę kaszel, czuję wzniesienie ciepłoty, powonieniem ustalam zapach acetonu z ust dziecka. Jedne dostrzegam od razu, ukrytych poszukuję.

Jako wychowawca mam również objawy: uśmiech, śmiech, rumieniec, płacz, ziewnięcie, okrzyk, westchnienie. Jak bywa kaszel suchy, wilgotny i duszny, tak bywa płacz łzami, łkaniem i prawie bez łzy" (jw., s. 268).

temat numeru:
Porozumienie nauczyciel - uczeń

W numerze 05/2003:

Wojciech Słonina
Trudne zachowania

ks. Marek Dziewiecki
Empatia a wychowanie

Mariola Wojewoda
Autorytet nauczyciela

Alicja Heleniak
Ukarać czy nagrodzić?

ks. Józef Pyrek SDS
Trudny dialog

Krzysztof Wojcieszek
Profilaktyka w szkole

ks. Marek Dziewiecki
Tajemnica ludzkiego słowa

Bożena Paczuska
Bezpiecznie w szkole

Małgorzata Anna Gawle
Odnowić dialog

Leszek Wójcik
Współczulność

Irena Kołodziej
List Joli - scenariusz widowiska teatralnego dotyczącego
uzależnień i przemocy

Julia Howorska
Film czy literatura?

okładka: fot. Rafał Kępa