Wymagania szkolne mają być jasno sformułowane, niezbędne, praktyczne i konsekwentnie stosowane. Zdrowa dyscyplina szkolna sprzyja zdobywaniu wiedzy i kształtowaniu pełnej osobowości. Chcemy wychowywać w duchu prawdziwych wartości i szacunku wobec innych ludzi.

W procesie wychowania stosowane są nagrody i kary. W historii wychowania przekonanie o skuteczności nagród i kar ulegało zmianie. Raz przeceniano moc stosowania kar, innym razem przeważał pogląd, że sprawiedliwość domaga się oddania każdemu tego, co mu się należy. Za osiągnięcia, za czyny wykraczające poza podstawowe powinności należy się nagroda, zaś za łamanie prawa i przyjętych zasad, za wyrządzoną krzywdę będzie wymierzona stosowna kara.

Obecnie panuje raczej przekonanie, że od kar skuteczniejsze są nagrody, że kara uświadamia dziecku czego nie powinno robić, jednak nie wdraża do zachowań pozytywnych.

Młody człowiek ma prawo do szacunku i poszanowania jego godności, ale ma także obowiązek poznawania i zachowywania zasad postępowania. System wychowawczy, system nagród i kar winien być spójny i akceptowany przez społeczność szkolną, przez rodziców. Źle jest, jeżeli dany czyn w jednym środowisku zasługuje na pochwałę, a w innym na naganę, gdy pewne zachowania uczniów przez jednych nauczycieli są zwalczane, a przez drugich tolerowane, gdy w środowiskach wychowawczych zacierają się granice między prawdą a fałszem, między dobrem a złem. To prowadzi do relatywizmu moralnego, który utrudnia pracę wychowawczą.

Nagroda i kara powinna dotyczyć tylko zachowania, konkretnego czynu a nie osobowości ucznia. Nagroda, dar wzbudza zawsze wzajemność, tworzy nową, niepowtarzalną relację.

Najprostszym sposobem wsparcia w rozwoju dziecka jest bycie z nim, rozumienie jego potrzeb i aspiracji, gdy dziecko jest przekonane, że jest akceptowane i kochane. Nagrodą będzie wszystko to, co sprawia dziecku przyjemność, daje zadowolenie, przywołuje miłe skojarzenia. Będzie to zachęta i pochwała, wyróżnienie, dodatkowe przywileje, dyplom, nagroda rzeczowa.
Statut szkoły określa rodzaje nagród i kar wobec uczniów oraz tryb odwołania się od kary. W budowaniu programu wychowawczego, w tym systemu nagród i kar winni uczestniczyć uczniowie. Oni powinni czuć się członkami wspólnoty szkolnej, uczyć się być sobą, żyć własnym życiem na swoją odpowiedzialność.

System nagród i kar spełnia swoje funkcje, gdy skutecznie poprawia zachowania uczniów. Nauczyciel-wychowawca ma być życzliwy, sprawiedliwy, karzący. Uczeń musi wiedzieć, że jego sukces zostanie zauważony i doceniony, ale gdy zachowa się nieodpowiednio lub popełni czyn naganny, spotka go słuszna kara.

Nagroda czy kara?

W numerze 11/2006:

ks. Marek Dziewiecki
Odpowiedzialny wychowawca

Jarosław Kordziński
Pomagać w rozwoju

Grażyna Pyla
Karanie uczniów w dawnej szkole

Gertruda Zając
Nagrody i kary

s. Zofia Olender
Kara i nagroda w wychowaniu

Krystyna Hołysz
Kierowanie klasą i dyscyplina

Sylwia Palka
Dobrocią czy siłą?

Anna Danek
Dyscyplina a wychowanie

Maria Dubiel
Rodzina - zagrożenia i szanse

Anna Maj
11 Listopada
Scenariusz uroczystości szkolnej

Okładka: grafika ks. Mirosław Barański