Profilaktyka to zespół oddziaływań wychowawczych, których celem jest zapobieganie złu, zjawiskom nieakceptowanym społecznie.

Działania te polegają na informowaniu o zagrożeniach i wzmacnianiu czynników chroniących młodych ludzi przed podejmowaniem różnych ryzykownych zachowań.

Niektóre z cech jednostki oraz środowiska, w którym młody człowiek się wychowuje, sprzyjają powstawaniu zachowań ryzykownych, inne je ograniczają. Czynniki osobowościowe, funkcjonowanie w grupie rówieśniczej, sytuacja w rodzinie czy w szkole mogą chronić lub sprzyjać zachowaniom ryzykownym. Prawidłowe relacje rodziców z dziećmi, nauczycieli z uczniami, poświęcanie dzieciom dużo czasu, interesowanie się ich sprawami, wspólna praca i wspólny wypoczynek, dobry przykład dorosłych, możliwość podejmowania samodzielnych działań przez młodych i odnoszenia sukcesów są uniwersalną profilaktyką.

Zagrożenie różnorodną patologią jest zależne od wieku dziecka, od środowiska, w którym się wychowuje. Stopień ryzyka ulega zwiększeniu, gdy dziecko wychowuje się w źle funkcjonującej rodzinie, kontaktuje się z grupą patologiczną, ma ułatwiony dostęp do alkoholu, środków odurzających, jest uległe, nie umie rozwiązywać problemów, jest niesystematyczne, ma kłopoty z nauką, nie jest przyzwyczajone do wysiłku. Zakres i skala zagrożeń ulegają zmianie, zmieniają się też podejmowane działania profilaktyczne.

Model profilaktyki zintegrowanej opiera się na unikaniu wszelkich zagrożeń (m. in. unikaniu palenia papierosów, picia alkoholu, zażywania narkotyków, przemocy, wczesnych kontaktów seksualnych, pornografii) dzięki przyjęciu mądrego i zdrowego stylu życia. W profilaktyce zintegrowanej kładzie się akcent na kształtowanie silnej motywacji do realizowania młodzieńczych pragnień i marzeń. Uzyskanie zmiany postaw i zachowań w jednym z obszarów ułatwia istotną modyfikację całego postępowania. Takie zintegrowane działania profilaktyczne przynoszą dobre rezultaty.

Grupa, do której kierowane są działania profilaktyczne, powinna być uprzednio zdiagnozowana pod względem różnorodności potrzeb oraz poziomu ryzyka zachowań problemowych. Działania profilaktyczne winny być dostosowane do rodzaju i stopnia zagrożenia, nie mogą też przyczyniać się do rozbudzania szkodliwych zainteresowań.

Programy profilaktyczne, adresowane do dzieci i młodzieży, powinny być stale doskonalone pod kątem zmiany norm i postaw, uwzględniając potrzeby grup zwiększonego ryzyka. O najnowszych kierunkach w działaniach profilaktycznych piszemy w listopadowym numerze „Wychowawcy”.

W numerze 11/2011:

ks. Marek Dziewiecki
W kierunku profilaktyki zintegrowanej

Szymon Grzelak
Model profilaktyki zintegrowanej

s. M. Urszula Kłusek SAC
Nuda czy pasja życia?

Szymon Grzelak
„Archipelag Skarbów”. Profilaktyka
zintegrowana w praktyce

Ponadto w wydaniu drukowanym
"Wychowawcy":

s. M. Urszula Kłusek SAC
Pasjonujące powołanie

Wojciech Hausner
Abstynencja jako styl życia

Magdalena Gołek
Redukować czy wzmacniać?
Czynniki ryzyka oraz czynniki
chroniące w profilaktyce

Diana Paszel
O śmierci... trudne rozmowy

Anna Szczęsna
Plaga nikotynizmu (list)

Anna Chojnacka
Naród jest, aby był.
Scenariusz na rocznicę
odzyskania niepodległości

Anna Chojnacka
Gdy ludzie zapomną,
kamienie wołać będą.
Scenariusz z okazji 30. rocznicy
wprowadzenia stanu wojennego

ks. Marek Dziewiecki
Uczę się żyć i kochać. Integralny
program profilaktyczny
dla uczniów gimnazjów i szkół
ponadgimnazjalnych

Okładka:
fot. www.sxc.hu