Media elektroniczne stały się ważnym, nieodłącznym elementem współczesnego życia. Oddziałują na nasze myśli, wolę, uczucia i wyobraźnię. Przenikają w głąb życia społecznego, docierają wszędzie, pokonując bariery wiekowe i środowiskowe. Otwierają przed współczesnym pokoleniem ogromne możliwości. Korzystamy z gazet, książek, radia, telewizji, komputera. One kształtują nasze poglądy i postawy, zalewają nas potokiem informacji i obrazów. Ale naprawdę żyjemy w świecie iluzji. Bo ilu Polaków czyta książki, gazety, korzysta z komputera? Znacząca większość ogląda tylko telewizję, a w niej jedynie najłatwiejsze w odbiorze filmy. Bardzo często telewizor staje się sybstytutem rodziny. W stosunkowo łatwy sposób zaspokaja wiele istotnych potrzeb. Jest ulubioną formą spędzania wolnego czasu przez dzieci i młodzież. Rodzice często pochłonięci codziennymi obowiązkami ograniczają swój czas spędzany z dziećmi do minimum. Nie wiedzą, jakie programy telewizyjne oglądają ich dzieci. A w repertuarze telewizji trudno odnaleźć program o przyjaźni, miłości, bezinteresowności.      Największą oglądalnością cieszą się filmy z gatunku "seks i przemoc", w których prezentuje się bardziej niebezpieczną w skutkach przestępczość jak handel bronią, narkotykami, zamachy bombowe, gwałty, fałszowanie pieniędzy. Sensacja, agresja, udramatyzowane akcje stały się najważniejszymi wabikami zapraszającymi przed ekrany. Młody człowiek przyjmuje do wiadomości, że świat opiera się na gwałcie i przemocy, a najszlachetniejsze cele osiągane są przy użyciu siły lub podstępu. Psychoza zagrożenia i chęć górowania nad innymi rodzi zapotrzebowanie na bycie sprytnym, bezczelnym i bezwzględnym. Częste przyglądanie się brutalnym scenom pokazywanym na ekranie uodparnia nawet najbardziej wrażliwych na ludzką krzywdę, a w efekcie przytępia wrażliwość na drugiego człowieka. Pod wpływem częstego oglądania przemocy w telewizji i stosowania jej w grach, widzowie nie tylko nabierają przekonania o jej normalności, ale także reagują na nią obojętnie i obojętnieją wobec sytuacji przemocy także w życiu codziennym, nie mając poczucia winy przy własnych agresywnych zachowaniach. Telewizja przejęła funkcje wychowawcze i socjalizacyjne. Wobec dzieci odgrywa rolę niańki, natomiast młodzieży dostarcza wzorców postępowania, rozbudza konsumpcyjne apetyty, popularyzuje modę na bycie twardym, bezwzględnym i silnym, chociaż niekoniecznie inteligentnym. Dzieci i młodzież ulegająca czarowi telewizji, a zwłaszcza prezentowanym w niej herosom i przeżywanym przez nich przygodom ma wypaczony obraz świata i wizerunek człowieka. Samoocena młodych ludzi jest bardzo niska i w konsekwencji jest źródłem trudności w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami, słabej odporności na frustracje, impulsywne działanie. Dzieci stają się nadpobudliwe, co odbija się na funkcjonowaniu w grupie rówieśniczej, w kontaktach z rodzicami i nauczycielami, a także na wynikach w nauce. Młodzież często sięga po argumenty siłowe. Posługuje się pięściami i nogami. Coraz częściej wyposaża się w sprzęt ulicznego bandyty (kije, noże, broń). Wątki sensacyjne zawierają w sobie także filmy anonimowe. Wypełnione są obrazami i treścią tak charakterystyczną dla "kina akcji". Główne postacie mają swoje pierwowzory w filmach dla dorosłych. Brutalne kreskówki zadomowiły się już na dobre niemal we wszystkich stacjach telewizyjnych i pokazywane są dzieciom prawie jeden po drugim. Postacie negatywne tych filmów posługują się brutalnym językiem. Walka dobra ze złem to często walka na pięści, lasery, miecze, noże, kije. Postacie filmowe kopią się, zatapiają, spychają w przepaść, otruwają. Nagromadzone w tych filmach przemoc i zło uświadamiają, jak wielkim zagrożeniem dla psychiki dziecka są takie sceny. One nie uczą, że za złe zachowanie trzeba przeprosić, że słabszym trzeba pomagać. Nie promują pozytywnych wzorów zachowań.
     To samo dotyczy komputerów, a zwłaszcza gier komputerowych. Niosą one ze sobą zarówno elementy edukacyjne, jak i elementy zagrożeń. Są gry wymuszające szybkie logiczne myślenie, pomagające opanować wiedzę z różnych przedmiotów, dające satysfakcję z osiągniętego celu. Te jednak są mało atrakcyjne dla większości. Dzieci i młodzież chętniej sięgają po gry zawierające elementy strategiczne, z większą dawką przemocy, gdzie gracz walczy z bestią, zabija i pokonuje innych. Są gry, które nigdy nie powinny trafić w ręce młodego gracza. Dzieci "bawiąc się w zabijanie" podczas gier komputerowych oswajają się z okrucieństwem, następuje u nich obniżenie wartości moralnej, utożsamiają się z bohaterem i naśladują go. W czasie gry gracz co prawda nabiera wprawy w posługiwaniu się komputerem, ćwiczy koordynację wzrokowo-ruchową, ale jednocześnie walczy, zdaje cierpienie, zabija. Agresja jest wprawdzie stymulowana, ale gracz uczy się jej i może później przenieść do realnego życia. Bardzo poważnym zagrożeniem dla użytkowników gier jest również czas grania, będący oznaką uzależnienia. Co zrobić, aby uchronić nasze dzieci przed złymi skutkami programów telewizyjnych i gier komputerowych?
     Nie możemy przecież zrezygnować z technik multimedialnych, bo są niezbędne w XXI wieku, ale stosujmy pewne zlecenia:

• Po pierwsze, zainteresuj się tym, co robi dziecko (uczeń) przy komputerze i przed telewizorem.
• Poproś, aby pokazało ci swoją ulubioną grę, sprawdź, czy jest na pewno odpowiednia do wieku dziecka.
• Kontroluj jakość, ilość i czas programów oglądanych przez dzieci.
• Zaproponuj dziecku program czy film, który powinno obejrzeć.
• Pomóż mu przenieść się w świat cudownych obrazów ze świata przyrody, krainy baśni, piękny świat kultury, sztuki i nauki.
  

     Wymagania należy postawić przed szkołą i nauczycielami, którzy powinni przygotować młodzież do selektywnego i krytycznego odbioru telewizji. Nie bez znaczenia jest również zwrot w kierunku twórców programów telewizyjnych, którzy winni pamiętać o potrzebie przekazywania w różnych programach dla dzieci i młodzieży treści, które byłyby dostosowane do ich możliwości intelektualnych i zainteresowań, gdyż tylko ciekawa i przekonująca, dostosowana do wieku i potrzeb treść programów ma szanse skutecznego oddziaływania wychowawczego. Obowiązkiem telewizji publicznej i prywatnej jest dbanie o to, aby przez swoje programy nie działać na dzieci w sposób szkodliwy.
Szklany ekran nie powinien zastępować dziecku kontaktu z rodzicami i być jedyną formą spędzania wolnego czasu. Istnieją przecież spacery, wycieczki, wspólna zabawa, opowiadania, czyli wszystko to, co najbardziej sprzyja dziecku, co rozwija jego wyobraźnię, wrażliwość na sztukę, muzykę, ludzką krzywdę. Dbajmy o to, aby dzieci miały zawsze pod ręką nie tylko ciekawy program edukacyjny, ale także dobrą książkę. Rodzice kochają swoje dzieci i życzą im jak najlepiej, zatem wychowują je najlepiej jak potrafią. Należy więc zadać sobie pytanie: Co zrobić, żeby potrafili jeszcze lepiej?

Agata Baran
Agata Baran - nauczycielka w Szkole Podstawowej w Sieprawiu

Przypisy:
1. Sawicka A., Telewizyjne sceny przemocy a zachowania asertywne młodego widza, "Edukacja Medialna" 2001/3.
2. Niedzicki W., Czy media mają podwójne oblicze?, "Edukacja Medialna" 1999/4.
3. Ziembiński A., Przemoc w mediach - gry komputerowe, "Edukacja Medialna" 1999/3.
4. Sosa J., Czy telewizja jest reklamą przemocy? "Nowa Szkoła" 1999/1.
5. Parnicka U., Niebezpieczeństwo szklanego ekranu, "Wychowawca" 2001/11.
6. Braun-Gałkowska M., Media a odbiorca, "Wychowawca" 2001/11.
7. Sędzimir B., Wpływ telewizji na młodzież, "Wychowawca" 2001/11.