Agresja jest zachowaniem na podłożu emocji. Może być wyrażana słownie lub fizycznie. Istnieje również tzw. agresja przeniesiona, czyli skierowana przeciwko ludziom lub przedmiotom nie będących bezpośrednią przyczyną agresji. Z pojęciem agresja wiąże się pojęcie przemocy. Chociaż intuicyjnie wyczuwa się różnicę między agresją a przemocą, to kryteria podziału tych dwóch pojęć nie wydają się w pełni uzasadnione. Uczniowie traktują je jako synonimy. W literaturze przedmiotu zakłada się nadrzędność przemocy w stosunku do agresji, gdyż przemoc jest bardzo często środkiem realizacji przymusu i siłą przeważającą czyjąś siłę, a agresja nie zawsze tym jest.
     Przyczyny agresywnych zachowań dzieci i młodzieży obejmują zarówno te czynniki, które określone są mianem wrodzonych, osobowościowych, jak i te, które tkwią w rodzinie, w szkole, w grupie rówieśniczej, w środowisku lokalnym, czy w środkach masowego przekazu. Rozpoznawanie czynników wpływających na destrukcyjne, agresywne czyny dzieci i młodzieży jest pierwszym etapem na drodze do podjęcia działań wychowawczych, jak i profilaktycznych. Lista przyczyn powstawania agresji w szkole jest długa i trudno byłoby w tym miejscu omówić je wyczerpująco.

Agresji w szkole sprzyja m.in.:

  brak osobowego, podmiotowego podejścia do uczniów,
  ucieczka od właściwych działań wychowawczych szkoły,
  zaburzona komunikacja interpersonalna (uczeń-nauczyciel-rodzic),
  brak akceptacji i uznania dla właściwych norm zachowania uczniów,
  niedocenienie mechanizmu naśladownictwa jako sposobu uczenia się.

     W przypadku wystąpienia zachowań agresywnych szczególnie ważne jest rozpoznanie i zdiagnozowanie sytuacji w klasie, gdzie agresja stała się problemem; wyjaśnienie zdarzenia - wysłuchanie dwóch stron i sprawcy, i ofiary - przedsięwzięcie szybkiego, właściwego działania. Warto sobie zdawać sprawę z tego, że agresywne zachowania uczniów służą m.in.:

  odreagowaniu złości, wyżycia się,
  osiągnięciu jakiegoś celu,
  zwrócenie na siebie uwagi,
  zaspokojenie potrzeb,
  rozładowanie lęków i napięć,
  demonstracji siły,
  maskowaniu lęku i słabości,
  zdobyciu akceptacji grupy,
  odpowiedzi na agresję "przemoc rodzi przemoc".

     Często rodzina wpływa na tworzenie się u dzieci modelu zachowań agresywnych. Uczniowie, którzy czują się bezpiecznie w swoich relacjach z rodzicami i mają zaspokojone potrzeby, szczególnie bezpieczeństwa, miłości i uznania, są z reguły mniej agresywni.
     Analizując sposoby przeciwdziałania przemocy w szkole należy zwrócić uwagę na zasadność działań profilaktycznych, rozumianych jako oddziaływanie wychowawcze mające na celu wyposażenie uczniów w konkretne umiejętności w zakresie komunikacji interpersonalnej, radzenia sobie ze stresem, rozwiązywania problemów, samopoznania i kontroli emocjonalnej.
     Podstawowym warunkiem skuteczności działań mających na celu przeciwdziałanie przemocy w szkole jest uświadomienie sobie przez nauczycieli, uczniów i rodziców wagi problemu oraz wysoka motywacja do podjęcia skutecznych działań zmierzających do zmniejszenia częstotliwości zachowań agresywnych (nie tylko uczniów, ale również rodziców i nauczycieli). Ponieważ agresji nie jest się w stanie zatrzymać, trzeba ją tylko ukierunkować, żeby znalazła bezpieczne ujście, bo radzenie sobie z agresją to umiejętność radzenia sobie z emocjami.

Dorota Omyła, Węgierska Górka