"Ciebie jedną kocham - cudowna, rodzinna ziemio moja".
Stefan Żeromski

Zmęczonych zgiełkiem współczesnej cywilizacji, koleżanki i kolegów, którzy nie maja jeszcze planów wakacyjnych, gorąco zachęcam do odwiedzenia Ziemi Świętokrzyskiej.

"Piękny to krajobraz - białe, długie rzędy chat, gromady drzew zielonych, na dalekiej i wysokiej górze klasztor świętokrzyski, tuż obok zburzone mury zamkowe Bodzentyna, w niebiosach skowronki, w oddali szybujące pieśni dziewcząt, krzyże przydrożne, drogi białe, smugi zielone i jasne niebo lipcowe“ - tak opisywał pejzaż swej ukochanej "małej ojczyzny“ urodzony w podkieleckim Strawczynie wybitny syn tej ziemi, Stefan Żeromski. I choć od czasu, gdy skreślił te słowa, minęło wiele lat, opis ten nie stracił aktualności.

Mogli się o tym przekonać nauczyciele z duszpasterstwa "Ostoja“, działającego przy mogilskim klasztorze oo. Cystersów w Krakowie, którzy na początku maja udali się na 3-dniową pielgrzymkę na Kielecczyznę - szlakami historii i kultury polskiej.

Położone z dala od uczęszczanych dróg, pokryte patyną wieków, małe podkieleckie miasteczka zdają się śnić sen o minionej chwale, o której świadczą imponujące ruiny dawnych zamków, twierdz (Chęciny, Ujazd), resztki murów obronnych (Szydłów) czy monumentalne budowle starych klasztorów i kościołów (zawierające w swych wnętrzach dzieła sztuki zdolne zachwycić najbardziej wytrawnych znawców, np. Bodzentyn, Święty Krzyż.

Trzeba pamiętać również o ludziach, którzy tu żyli i pozostawili po sobie trwałe ślady. Należą do nich m. in. bł. bp Wincenty Kadłubek, spoczywający wiecznym snem w krypcie jędrzejowskiego klasztoru oo. Cystersów, w którym spędził ostatnie lata życia i napisał 4 księgi swej słynnej "Kroniki Polski“ (XIII w.). Inny wybitny człowiek, którego dzieła przetrwały do dziś -to Stanisław Staszic. Założona z jego inicjatywy (w 1816 r.), w trudnym okresie zaborów, szkoła Akademiczno-Górnicza w Kielcach stała się zalążkiem istniejącej do dziś (w Krakowie) Akademii Górniczo-Hutniczej. W wielu podkieleckich wioskach można oglądać pozostałości dawnych zakładów hutniczychi górniczych (Białogon, Samsonów, Skarżysko), które były dziełem tego wybitnego uczonego i organizatora życia gospodarczego w tym rejonie. Synem tej ziemi był Józef Szermentowski, urodzony w Bodzentynie utalentowany malarz (I poł. XIX w.). Jego pejzaże można podziwiać w wielu polskich muzeach.

Henryk Sienkiewicz, pochodzący z odległego Podlasia, w pewnym momencie swojego życia związał się na stałe z Kielecczyzną. W 1900 r. otrzymał od wielbicieli swego talentu, z okazji 25-lecia pracy twórczej, pałacyk wraz z parkiem w podkieleckim Oblęgorku. A dziś mieści się tu muzeum pisarza.

W Górach Świetokrzyskich dostrzegamy liczne ślady bohaterskiej, a zarazem tragicznej przeszłości tej ziemi. Najpopularniejsze dziś szlaki turystyczne noszą znamienne nazwy: "Szlak mogił powstańczych“, czy "Szlak Mariana Langiewicza“ (tutaj stacjonował ze swoim oddziałem w 1863 r.).

Uroczysko "Wykus“, położone w głębi rozległego lasu siekierskiego, stało się dogodną bazą dla wielu ugrupowań partyzanckich działających w okresie II wojny światowej. W październiku 1939 r. ukrywał się tu wraz ze swoim oddziałem słynny partyzant "Hubal“ - mjr H. Dobrzański. Później w 1943 r. było tu obozowisko dużego ugrupowania AK, którym dowodził legendarny przywódca "Ponury“ (J. Piwnik). W dniu 23 października 1943 r. jego oddział został tu podstępnie zaatakowany przez przeważające siły niemieckie. Wywiązała się krwawa bitwa, w której poległo 33 polskich żołnierzy. Pozostałym (wraz z dowódcą) udało się wymknąć z okrążenia i przenieść w inny region Polski. Jan Piwnik ("Ponury“) zginął rok później - 16 czerwca 1944 r. w bitwie pod Jewłaszami na Nowogrodczyźnie. Po 18 latach starań prochy bohaterskiego komendanta Świętokrzyskich Ugrupowań Partyzanckich Armii Krajowej zostały sprowadzone w rodzinne Góry Świętokrzyskie i złożone w murach klasztoru oo. Cystersów w Wąchocku. Dziś pośrodku polany Wykus znajduje się pomnik-kapliczka wystawiona w wielkiej konspiracji w 1957 r. przez pozostałych przy życiu partyzantów z oddziału "Ponurego“. Na jej ścianach wyryte są nazwiska i pseudonimy 127 partyzantów AK (ze zgrupowań "Ponurego“ i "Nurta“) poległych w czasie II wojny. Pod zwieńczonym Krzyżem daszkiem kapliczki zamieszczono wymowny napis: "Przechodniu, ponieś wieść, że zginęliśmy za Ojczyznę“. Z obrazu umieszczonego poniżej spogląda na polanę Matka Boża Bolesna z Wykusu.

W czasach stanu wojennego na Wykusie spotykali się potajemnie byli żołnierze AK. Do dziś odbywają się tu ważne uroczystości patriotyczne (w czerwcu) gromadzące tych wszystkich, którzy czują i myślą po polsku. Niezapomnianym przeżyciem dla uczestników naszej pielgrzymki stała się msza polowa, którą w tym niezwykłym miejscu odprawił duszpasterz "Ostoi“ o. Paweł Mynarz.

Najcenniejszy zbiór pamiątek i dokumentów historycznych związanych z walkami niepodległościowymi można obejrzeć w niewielkim muzeum historycznym, mieszczącym się w klasztorze w Wąchocku. Jest to efekt zbieraczej i patriotycznej pasji księdza W. Ślusarczyka (syna powstańca z 1863 r.).

Miejscem, którego na Ziemi Świętokrzyskiej nie można ominąć, jest wieś Michniów. 12 i 13 lipca 1943 r. Niemcy wymordowali wszystkich mieszkańców wsi (203 osoby) za pomoc udzielaną partyzantom. Część osób spalono żywcem, w tym kobiety, dzieci i starców. Podobne egzekucje przeprowadzili hitlerowcy w innych miejscowościach, m. in. w Skłobach, Woli Szczygiełkowej. Dziś w Michniowie w miejscu bestialskiej zbrodni znajduje si ęmauzoleum walki i męczeństwa wsi polskiej, a na rozległej polanie znajduje się Las Krzyży i Pieta Michniowska.

Po Kielecczyźnie są rozrzucone liczne sanktuaria. Oprócz tych znanych od wieków (np. na świętym Krzyżu, w Wąchocku) warto odwiedzić nowsze, istniejące od kilkunastu lat, np. w Kałkowie-Godowie (Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski na Ziemi Świętokrzyskiej) i w Skarżysku Kamiennej (Sanktuarium Matki Bożej Ostrobramskiej). W obu tych miejscowościach jest możliwość załatwienia noclegów (dla grupy) w istniejących domach pielgrzyma.

Oto ich adresy i numery telefonów:

I. Sanktuarium MB Ostrobramskiej
ul. Wileńska 33,
26-110 Skarżysko-Kamienna
tel. (041) 253-88-00,
fax: (041) 2529100

II. Dom Pielgrzyma
w Kałkowie-Godowie
Kałków-Godów 84a,
27-225, Pawłów k/Starachowic
tel. (041) 272-18-88.

A oto propozycja szlaku 3-dniowej pielgrzymki (wycieczki) po Ziemi Świętokrzyskiej. Całość trasy (z Krakowa) wynosi około 700 km.

I dzień - Kraków - Jędrzejów
- Chęciny - Oblęgorek - Samsonów - Ciekoty - Bodzentyn - Michniów - Suchedniów - Skarżysko-Kamienna (1. nocleg).

II dzień - Skarżysko - Wąchock
- Wykus - Święta Katarzyna
- Szklana Huta - Święty Krzyż
- Nowa Słupia - Skarżysko
(2. nocleg).

III dzień - Skarżysko - Starachowice - Godów - Kałków - Ujazd
- Kurozwęki - Szydłów - Grabki Wielkie - Busko Zdrój - Kraków.

Krystyna Kantorowicz, Kraków