Karta odpowiedzialności i obowiązków nauczyciela

I. Wstęp

Niniejsza karta nie jest dokumentem prawnym lecz propozycją wychowawczą, podkreślającą wagę obowiązków nauczyciela, wielkość jego powołania oraz zachęcającą go do pracy nad sobą. Jest zaadresowana do nauczycieli i wychowawców wszystkich szczebli placówek oświatowo-wychowawczych i opiekuńczych.

Jej celem jest nie tylko przypomnienie chlubnych tradycji związanych z osobą nauczyciela, ale przede wszystkim jego mobilizacja do sprostania wyzwaniom współczesności. Karta uwrażliwia sumienie nauczycielskie na wartości i ideały zakorzenione w kulturze pedagogicznej zarówno Polski jak i Europy. Wskazuje na przypisane stanowi nauczycielskiemu priorytety. Podkreśla godność, autorytet i rangę społeczną zawodu nauczyciela, który ma być wiarygodnym, a więc niekwestionowanym wzorcem dla swoich wychowanków.

Posłannictwo nauczyciela, zgodnie z wielowiekową tradycją, wyrasta z powołania. Wymaga ono szczególnych dyspozycji osobowych, gruntownego przygotowania do zawodu, ustawicznego pogłębiania swoich kompetencji oraz uprawy (kultury) umysłu, woli i serca. Jest bowiem służbą drugiemu człowiekowi i z tej racji łączy się ze szczególną odpowiedzialnością.

Odpowiedzialność to wskaźnik dojrzałości człowieka. Oznacza gotowość, obowiązek, a nawet konieczność odpowiadania, a więc ponoszenia konsekwencji za własne myślenie, pragnienia, słowa, postawy i działanie. Stanowi świadomy i wolny stosunek działającego (sprawcy) do jego czynów, do siebie i innych osób oraz rzeczy, a także stojących na ich straży norm i sankcji. Odpowiada się przed kimś, za kogoś lub za coś, a także na coś. Działający odpowiedzialnie podmiot wchodzi w relację moralną (i prawną) z powierzonymi mu osobami czy zadaniami. Wyraża przy tym gotowość do wywiązania się z podjętych działań. Jest do nich właściwie przygotowany. Na stanowisku tak wysoce eksponowanym, jakim jest misja nauczyciela, nie dopuszcza się nieznajomości programowych, przepisów dobrego zachowania, norm moralnych, czy zasad dydaktyczno-wychowawczych. Odpowiedzialność wyrasta z poczucia powinności moralnej, łączy się zawsze z wartościami i najpełniej przejawia się w podejmowanych obowiązkach.

Odpowiedzialność nauczyciela - jednakowa zarówno w czasie wykonywania profesji jak i w jego życiu prywatnym - jest nie tylko wartością indywidualną, ale także społeczną, szczególnie eksponowaną z racji jego misji dydaktyczno-wychowawczej, wciąż wysoko ocenianej w środowisku.

W stosunku do przeszłości nauczyciel jest odpowiedzialny za przekaz nowym pokoleniom najcenniejszych, ponadczasowych dóbr dziedzictwa kulturowego. W stosunku do przyszłości bierze odpowiedzialność za formowanie ich dojrzałych, twórczych postaw, przez co kształtuje ludzkie oblicze świata.

II. Odpowiedzialność nauczyciela za integralny rozwój własnej osobowości

Oznacza ona stałą, krytyczną konfrontację pomiędzy aktualnym obrazem własnego "ja", a wyznawanym systemem wartości oraz wynikającymi z nich normami i postawami. Poczucie odpowiedzialności jest nie tylko podstawowym wyznacznikiem dojrzałości osobowej, ale i głównym atrybutem międzyludzkiej solidarności i miłości. Przyjęcie roli (misji) nauczycielskiej za własną, odpowiadanie na oczekiwania społeczne z nią związane, identyfikowanie się z zawodem w praktyce oznacza, że to, co nauczyciel prezentuje sobą, co mówi i czyni - a także jak to mówi i wypełnia - ma być świadome, rozważne i wychowawcze. Jego styl bycia, takt pedagogiczny, sposób rozwiązywania problemów, jakość kontaktów międzyludzkich, zaangażowanie w pracę zawodową, realizacja programu wychowawczego - mają dokonywać się w klimacie otwierającym na prawdę oraz mobilizującym do czynienia dobra.

Nauczyciel w sposób szczególny bierze pełną odpowiedzialność za stopień własnej dojrzałości osobowej we wszystkich jej sferach: intelektualnej, moralnej, emocjonalnej, kulturalnej, duchowo-religijnej oraz społecznej. Jakie są najważniejsze obowiązki nauczyciela dotyczące jego osoby?

a) Odpowiedzialność za własny rozwój intelektualny

Oznacza ona dbanie o aktywność intelektualną i precyzyjność myślenia, ustawiczne pogłębianie świadomości. Nauczyciel jako człowiek wnikliwie myślący ma trafnie odróżnić prawdę od fałszu, ma być świadomym siebie (autorefleksja) i krytycznym wobec siebie. Dlatego powinien:

przez systematyczną i wytężoną pracę rozwijać: spostrzegawczość, dar obserwacji, żywą i twórczą wyobraźnię, pamięć, myślenie, intuicję, inteligencję, zakres i podzielność uwagi,
pogłębiać samodzielność, logiczność i przenikliwość własnej refleksji,
dbać o postawę racjonalną oraz krytyczną, w miarę obiektywną, otwartą na prawdę i rzeczowe argumenty za nią przemawiające, a nie kierować się gotowymi schematami, uprzedzeniami czy podejrzliwością,
systematycznie rozwijać swoje wyższe zainteresowania,
utrwalać własne poglądy i przekonania, dbać o klarowny i konsekwentnie przestrzegany światopogląd,
kształtować pozytywny obraz siebie, wciąż podnosić dobrą samoocenę,
odkrywać i rozwijać własne uzdolnienia,
pogłębiać postawę twórczą, bronić się "przed szablonowością, rutyną i skostnieniem w pracy",
systematycznie poszerzać kompetencje zawodowe przez ustawiczne samokształcenie, zarówno w aspekcie teoretycznym jak i przez doskonalenie metod nauczania i wychowania, by stać się profesjonalistą,
powiększać znajomość wszelkich norm regulujących międzyludzkie relacje, gruntownie poznawać zasady deontologii nauczycielskiej,
zdawać sobie sprawę z tego, że jest postrzegany jako wzór wychowawczy.

b) Odpowiedzialność w sferze moralnej

Oznacza ona głównie kierowanie się wrażliwym sumieniem, które jest strażnikiem prawidłowej oceny etycznej własnych czynów, rozmów i myśli. Sumienie rozeznaje dobro lub zło konkretnych decyzji i działań w świetle obiektywnych, stałych norm moralnych, wiążących zawsze i wszędzie. Ich znajomość jest konieczna do godnego postępowania. Nauczyciel powinien zatem:

pilnie troszczyć się o własne sumienie, kierować się nim jako instancją wiążącą. To czyni go autentycznym, wiarygodnym i budzi do niego pełne zaufanie,
wnikliwie poznawać normy moralne i konsekwentnie przestrzegać je w swoim życiu, nigdy nie rozmijać się z prawdą (prawdomównością i słownością) oraz dobrem (bezinteresownością),
realizować właściwie pojętą wolność wewnętrzną, rozumianą zarówno negatywnie jako brak zniewoleń i uzależnień, a także widzianą pozytywnie jako pełne otwarcie się na wartości wyższe: prawdę, dobro, (miłość, sprawiedliwość), piękno,
prowadzić uporządkowany (zdyscyplinowany) tryb życia, być wymagającym wobec siebie, opanowywać własne słabości, starać się o silną wolę,
utrwalać w sobie hierarchię wartości, konsekwentnie jej przestrzegać,
rozwijać podstawowe sprawności moralne, takie jak punktualność, szczerość, uczciwość (życie w prawdzie), pracowitość, obowiązkowość, roztropność, dzielność, sprawiedliwość, wyrozumiałość, ofiarność, zrównoważenie, opanowanie, wrażliwość na krzywdę, gotowość niesienia pomocy potrzebującym, itp.,
pogłębiać postawę wyważonego optymizmu wychowawczego, żyć nadzieją zwycięstwa dobra nad złem, prawdy nad fałszem, miłości nad nienawiścią, itp.,
nie zrażać się trudnościami w pracy dydaktyczno-wychowawczej,
działać w granicach kompetencji nauki. Nie przekazywać treści niesprawdzonych, hipotetycznych czy interpretacji jednostronnych jako pewników. Mieć świadomość, że nauka jest wolna, a wciągnięta w służbę jakiejkolwiek ideologii przekreśla samą siebie,
realizować siebie poprzez bezinteresowną służbę drugiemu człowiekowi,
oddawać się z prawdziwą miłością wszystkiemu, co wykonuje. Ma zatem w pełni wykorzystywać zarówno dany mu czas, jak i wszystkie swoje możliwości,
konsekwentnie dążyć do nauczycielskiego ideału przez ustawiczną pracę nad sobą - samodoskonalenie, tzn. planowanie dalszego rozwoju, wierne realizowanie podjętych postanowień, korygowanie i naprawianie zaistniałych potknięć oraz kolejne zobowiązywanie się do czegoś lepszego.

c) Odpowiedzialność w sferze emocjonalnej

Jest ona stosunkowo najtrudniejsza. Efektem pracy nauczyciela nad własnymi emocjami (nad utrzymaniem ich w normie) ma być - przy zachowaniu dużej wrażliwości - zdystansowanie się do niekontrolowanych, impulsywnych zachowań, troska o to, by reagować ze spokojem, w sposób zrównoważony, zgodny z osobistymi przekonaniami i pełnioną rolą społeczną. Oznacza to wypracowanie wolności wewnętrznej, autorefleksji, samokontroli i samoopanowania. Drogą do równowagi w sferze emocjonalnej jest:

usilne staranie o rozwój uczuć wyższych, takich jak radość, wdzięczność, optymizm, nadzieja, życzliwość, przyjaźń itp.,
unikanie napięć, a gdy się pojawią - przeczekanie wzburzenia, reagowanie po namyśle lub powstrzymanie się od działania,
zrozumienie sensu wyłączenia się z walki - mądrzejszy powinien ustąpić pierwszy,
zachowanie krytycznej i wymagającej postawy wobec siebie, kontrolowanie swoich reakcji,
zdobywanie umiejętności wewnętrznego wyciszania napięć za pomocą czynności relaksacyjnych, takich jak ćwiczenia oddechowe, spacer, podjęcie wysiłku fizycznego itp.,
preferowanie rozwiązywania nabrzmiałych problemów za pomocą autoperswazji, czy zwierzenia się komuś roztropnemu,
zdecydowane dystansowanie się do emocji negatywnych, takich jak zazdrość, gniew, wszelkie uprzedzenia, nieufność, niechęć, nienawiść itp.,
przebaczanie i całkowite darowanie wszelkich uraz, wytrwałe leczenie wszelkich zranień, by nie dopuścić do spirali agresji.

d) Odpowiedzialność za rozwój kultury duchowej

Nauczyciel o wysokiej kulturze duchowej będzie pamiętał o własnej godności, o pogłębianiu harmonii osobowej oraz wypływającej z niej misji. Autentyczna duchowość przekłada się na humanistyczne postawy i działania najgłębiej oceniane i roztropnie podejmowane w aspekcie transcendencji. Nauczyciel zatroskany o własną kulturę duchową ma obowiązek:

rozwijać w sobie potrzeby wyższe, a jeżeli jest wierzący - także religijne,
być wciąż otwartym na somorealizację w aspekcie celu ostatecznego, ziemskiego (pełnia człowieczeństwa) bądź nadprzyrodzonego (wewnętrzne zjednoczenie z Bogiem),
poddawać się nobilitującemu wpływowi wartości duchowych przez kontemplację prawdy, fascynację dobrem (miłością) i pięknem oraz przez wartości nadprzyrodzone; łaskę, cnoty teologiczne: wiarę, nadzieję, miłość, dary Ducha Świętego, życie sakramentalne,
wypracowywać w sobie trwałą równowagę duchową i dobrze umotywowane poczucie bezpieczeństwa. Dzięki temu zachowa on niegasnący zapał, chęć do życia pełnego poświęcenia, a nawet entuzjazm. W ten sposób będzie mógł także zabezpieczyć się przed "wypaleniem" zawodowym. Wchodzą tu w grę również uprawnienia w ramach wolnego czasu wybrane hobby, np. teatr, muzyka, turystyka itp.

e) Odpowiedzialność w sferze społeczno-zawodowej

Oznacza ona głębokie przejęcie się dobrem wspólnym, zaangażowanie się w sprawy społeczne, pełną otwartość na innych, zrównoważenie w kontaktach (unikanie postawy zamkniętej i przeciwnie - zapobieganie przerostowi życia towarzyskiego), sumienność, wytrwałość i rzetelność w wywiązywaniu się z powierzonych zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Aby sprostać tym zadaniom, nauczyciel jest zobowiązany:

rozwijać w sobie umiejętność prowadzenia dialogu - cierpliwego słuchania rozmówcy, sprawiedliwego, życzliwego i wyrozumiałego, pełnego szacunku i akceptacji traktowania tych, na których pragnie oddziaływać wychowawczo,
troszczyć się o dobrą komunikację międzyludzką,
dbać o własny autorytet, który jest wynikiem pracy nad sobą i stanowi niezbędny atrybut owocnej pracy dydaktycznej i wychowawczej,
starać się o dobrą opinię w oczach uczniów przez wzorowe wypełnianie swoich obowiązków, pełne oddanie sprawie, której służy,
pogłębiać w sobie zdolność sugestywnego oddziaływania na dzieci i młodzież,
starannie przygotowywać się do lekcji,
uwspółcześniać treści programowe,
modernizować i urozmaicać metody i środki dydaktyczne, starać się o właściwy ich dobór,
troszczyć się o awans zawodowy przez podnoszenie własnych kwalifikacji zgodnie ze stawianymi wymogami prawnymi,
imponować uczniom postawą zdystansowaną do dóbr konsumpcyjnych. Nie powinien np. od dzieci czy ich rodziców przyjmować prezentów mających na celu pozyskanie jego przychylności. Nie może udzielać płatnych korepetycji swoim uczniom, aby nie być stronniczym w wystawianiu ocen.
dbać o godność i powagę zawodu nauczyciela, cenić jego dobre imię, nie pozwolić osłabić etosu zawodowego, zwłaszcza gdy żyje w środowisku zaniżonym kulturowo,
być mistrzem nie tylko w dziedzinie wiedzy, którą przekazuje, ale także w mądrościowym odkrywaniu sensu życia - wielkiej przygody i niepowtarzalnej szansy stawania się pełnym człowiekiem otwartym na potrzeby innych,
świadczyć całym swoim życiem o tym, czego naucza. To czyni go najbardziej autentycznym, gdyż "świat dzisiejszy nie tyle potrzebuje nauczycieli, co świadków. A jeżeli słucha nauczycieli, to dlatego, że są świadkami" (Paweł VI).

III. Odpowiedzialność za uczniów

Nauczyciel powinien pamiętać, że najwyższą wartością dla niego jest dobro dziecka rozumiane najpierw jako prymat rozwoju jego osobowości w miejsce prymatu jego wiedzy. Ucząc i wychowując, tzn. wywołując zamierzone zmiany w osobowości wychowanków, wspiera swoją pracą rodziców. Wraz z nimi współodpowiada za zdrowie, integralny rozwój osobowy swoich wychowanków, za przygotowanie ich do życia w społeczeństwie zróżnicowanym światopoglądowo i etycznie. Ma zatem obowiązek:

wierzyć głęboko w skuteczność wychowania,
kochać swoich uczniów; wymagać na miarę ich możliwości, traktować wszystkich sprawiedliwie, ale nie z pozycji paternalizmu,
podchodzić do każdego po przyjacielsku, nie przekraczając jednak ram autorytetu ani granicy intymnoosobistej; w sposób szczególny ma się strzec spoufalania,
starać się o dobry kontakt ze wszystkimi uczniami, jeśli to możliwe, także poza szkołą,
otoczyć swoich uczniów (wychowanków) troskliwą opieką, poznawać ukryte w nich talenty i pomagać w ich rozwijaniu,
pilnie obserwować, jak rozwija się każde dziecko, dawać temu zewnętrzny wyraz (pochwalić, wyrazić radość), stopniowo podnosić poprzeczkę wymagań,
szczególnie zająć się dziećmi słabszymi, chorymi, zaniedbanymi wychowawczo,
walczyć o każdego ucznia, zwłaszcza w sytuacji jego zagrożenia,
pogłębiać w uczniach poczucie godności, honoru i wolności osobistej oraz własnej tożsamości, bronić ich dobrego imienia; zawsze traktować ich podmiotowo, szanować i rozbudzać w nich poczucie sprawiedliwości i prawości,
uczyć myślenia logicznego, krytycznego i twórczego. Otwierać na wielką przygodę poszukiwania prawdy o wartości i sensie ludzkiego życia, wdrażać do samokształcenia,
budzić w nich ciekawość badawczą. Mobilizować do stawiania pytań, odważnego formułowania trudnych problemów oraz samodzielnego szukania odpowiedzi. Uświadomić im jak bardzo się opłaca każdy wysiłek twórczy,
kształtować zainteresowania o pragnienia wyższe, wyzwalać pasję poznawczą w stosunku do prawdy, zachęcać do wcielania jej we własne życie, fascynować dobrem i uwrażliwiać na piękno,
uczyć trudnej sztuki hierarchizowania wszelkich wartości jako podstawy do pełnego odnalezienia się w życiu,
wdrażać do dyscypliny i ładu w sobie i wokół siebie, nakłaniać do pilności i pracowitości, zamiłowania do porządku; przyzwyczajać do planowego zagospodarowywania i umiejętnego wykorzystywania czasu,
nie dzielić uczniów na lepszych i gorszych, ale raczej widzieć w nich bardziej lub mniej samodzielnych i dojrzałych,
wyzwalać u uczniów postawy aktywne, budzić w nich wiarę we własne siły, rozwijać samodzielność oraz kreatywność, pobudzać do zdrowej rywalizacji i współpracy, wyzwalać postawę asertywną. Zdecydowanie odcinać się od postaw egoistycznych i od niezdrowej rywalizacji,
współdziałać z wychowankami w internalizacji norm etycznych, formować ich dojrzałe sumienie,
"przydzielać" im wolność proporcjonalnie do stopnia ich dojrzałości, wdrażać do odpowiedzialności podmiotowej - indywidualnej a nie zbiorowej,
przyzwyczajać do systematyczności i rzetelności w pracy, rzeczowo i sprawiedliwie ją oceniać, ukazywać jej potrzebę, a także satysfakcję z dobrego jej wykonania oraz znaczenie dla osobistego rozwoju i dobra społecznego,
przygotowywać do roztropnego dokonywania ważnych wyborów życiowych, do podejmowania przemyślanych decyzji, a także odpowiadania za ich skutki,
inicjować i pogłębiać proces samowychowania, przekonywać do pracy nad charakterem, przygotowywać do podejmowania trudnych zadań życiowych z poczuciem dumy, zapału i gorliwości - zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i w zespole; budzić i popierać wszelkie dobre inicjatywy,
przyuczać do pracy społecznej (w kołach zainteresowań, w stowarzyszeniach i organizacjach), rozwijać postawy prospołeczne, zaszczepiać radość z bycia potrzebnym dla innych,
wyzwalać i pielęgnować postawę idealizmu młodzieńczego, budzić gotowość do zaangażowania się w służbie ideałom ogólnoludzkim: humanizmu, braterstwa, wolności, pokoju, przestrzegania praw człowieka itp.,
formować postawę pietyzmu wobec rodziców, uczyć szacunku wobec wychowawców i przełożonych oraz troski wobec osób niepełnosprawnych, chorych i starszych, uwrażliwiać na przestrzeganie praw należnych każdemu człowiekowi,
wychowywać do szacunku rodziny. Budzić postawę pietyzmu wobec tajemnicy i niepowtarzalnej godności ludzkiego życia; uczyć taktu i delikatności w relacjach osób obu płci, wychowywać do prawdziwej przyjaźni, odpowiedzialnej i czystej miłości, otwartej na obopólne poświęcenie i ofiarną służbę nowemu życiu. Ukazywać sens wychowawczy czystości przedmałżeńskiej. Podkreślać wagę wierności w małżeństwie oraz akcentować największe spełnienie człowieka w ojcostwie i macierzyństwie zarówno fizycznym jak i duchowym. Przestrzegać przed destruktywnym wpływem pornografii oraz wybujałego seksualizmu,
uczyć szacunku dla wszelkiego życia, dla środowiska naturalnego, kształtować postawy ekologiczne,
wychowywać do miłości ojczyzny, uczyć przestrzegania obowiązującego prawa, rzetelnego wykonywania obowiązków, szacunku dla dobra wspólnego, troski o porządek i bezpieczeństwo publiczne itp.; uwrażliwiać na piękno i czystość języka polskiego, pobudzać do umiłowania piękna ziemi ojczystej; wyzwalać postawę szacunku dla historii i kultury narodowej, dla tradycji, dla ponadczasowych ideałów (wolność, sprawiedliwość, prawa człowieka), uczyć poczucia dumy z faktu bycia Polakiem, mobilizować do czynnego uczestnictwa w kulturze i do troski o przekazywanie dziedzictwa kulturowego następnym pokoleniom,
otwierać uczniów na dialog z ludźmi innych kultur, uczyć spotykania się z wszystkimi w szacunku dla prawdy, w wolności i miłości, pokazywać uczniom praktycznie, że możliwe jest spokojne załatwianie także bardzo trudnych spraw,
kształtować postawę tolerancji dla odmiennych przekonań i postępowania (mieszczącego się w granicach ogólnoludzkich norm etycznych). Tolerowanie moralnych dewiacji oraz zjawisk z tzw. marginesu społecznego jest nieetyczne. Pociąga za sobą poczucie winy z racji współudziału w złu popełnionym przez innych,
uwrażliwiać wychowanków na ludzi zagubionych i potrzebujących pomocy, uczyć postawy koleżeńskiej, ofiarnej, pełnej odwagi i humanitaryzmu - solidarnej ze skrzywdzonymi,
budzić nowe powołania nauczycielskie przez umiłowanie własnej pracy,
uwrażliwiać na główne nurty współczesności: pluralizm światopoglądowy, globalizację w ekonomii i kulturze, pokój, demokratyzację życia, bezdomność, bezrobocie, nędzę itp.,
zachęcać do roztropnego korzystania z mass mediów: unikać tzw. szumu informacyjnego oraz uzależnień, jakie niosą ze sobą: telewizja, gry komputerowe, Internet. Uczyć sztuki samodzielnego, pozytywnego oraz wartościującego patrzenia na zróżnicowaną rzeczywistość medialną,
zabezpieczać młodzież przed zjawiskiem indyferentyzmu światopoglądowego, minimalizmu i relatywizmu moralnego, przyjmujących groźną dla wychowania postać bezideowości i zobojętniania wobec wartości wyższych,
przestrzegać przed konsumizmem (materializmem praktycznym),
chronić wychowanków przed groźnymi zjawiskami fali przemocy, przed narkomanią, nikotynizmem, alkoholizmem,
zapobiegać wszelkim niepowodzeniom wychowawczym, likwidować ich negatywne skutki,
uczyć pozytywnego przeżywania winy przez przyznanie się do błędów i przewinień, obudzenie żalu, naprawienie popełnionego zła oraz zdecydowany i konsekwentny powrót do starania się o dobro,
uczyć dzieci i młodzież sztuki dojrzałego życia we wszystkich sytuacjach, w jakich stawia ich los. Mobilizować do postawy dynamicznej i otwartej na wartości duchowe.

IV. Współodpowiedzialność za miejsce pracy

Nauczyciel powinien mieć świadomość, że jest członkiem szerszego zespołu wychowawczego. Uczestniczy we wspólnej odpowiedzialności za nauczanie i wychowanie dzieci i młodzieży wraz z rodzicami - pierwszymi wychowawcami swoich dzieci, gronem pedagogicznym i władzami szkolnymi, organizacjami i instytucjami społeczno-kulturalnymi oraz szerszym środowiskiem. Powinien zatem:

być otwartym na współdziałanie z wszystkimi podmiotami wychowawczymi,
kontaktować się w miarę potrzeby z rodzicami dzieci, które uczy, uzupełniać wiedzę pozwalającą głębiej poznać każdego ucznia,
przestrzegać dyskrecji zawodowej,
pedagogizować rodziców, ustalać z nimi wspólne zasady działania, weryfikować i korygować stosowane środki dydaktyczno-wychowawcze, oceniać efekty, ubogacać proces wychowania,
tworzyć w środowisku nauczycielskim atmosferę szczerego i życzliwego koleżeństwa, wymieniać doświadczenia, podejmować wspólne inicjatywy,
dbać o dobry klimat wychowawczy w szkole,
pielęgnować lokalne tradycje, nawiązywać i kontynuować współpracę ze środowiskiem,
współdziałać z organem prowadzącym i nadzorującym, dostosowywać się do wymogów programowych, obowiązujących przepisów i zarządzeń dyscyplinarno-porządkowych, sygnalizować zauważone braki, postulować i przeprowadzać korzystne zmiany,
zajmować wraz z innymi nauczycielami wspólne stanowisko wobec aktualnych problemów związanych z pracą zawodową,
posługiwać się godziwymi środkami w dochodzeniu swoich praw, np. strajk uliczny uwłacza godności nauczycielskiej,
dystansować się do tendencji upolitycznienia oświaty i wychowania, zdecydowanie odcinać się od demoralizujących działań grup, sponsorów, fundacji czy partii politycznych.

***

Karta odpowiedzialności i obowiązków nauczyciela przypomina mu, kim jest, kim może być i kim być powinien. Ma przyczyniać się do głębokiej troski o to, co w edukacji najważniejsze:
- o własny autorytet i przysługujące mu miejsce w społeczeństwie,
- o dobre imię polskiej szkoły, która "nauczycielem stoi",
- o wychowanie młodego pokolenia Polaków na ludzi dojrzałych, zdolnych do odpowiedzialnego życia, zatroskanych o zachowanie tożsamości - własnej i narodowej - otwartych na wyzwania, jakie niesie ze sobą świat współczesny.

Ks. MieczysŁaw Rusiecki

LITERATURA:
Baley S., Psychologia wychowawcza w zarysie, Warszawa, PWN 1958
Doliński D., Przypisywanie moralnej odpowiedzialności, Warszawa, Wyd. Inst. Psychologii 1992.
Górniewicz J. Kategorie pedagogiczne, Olsztyn, Wyd. UW-M 2001;
Karta Nauczyciela (Ustawa z dnia 26.01.1982). Tekst ujednolicony przez Zespół Społeczno-Zawodowy ZG ZNP, Warszawa 2002.
Kodeks etyki nauczycielskiej, Warszawa, PTN 1997.
Komitet Etyki w Nauce przy Prezydium PAN, Dobre obyczaje w nauce. Zbiór zasad. Warszawa 1996.
Kreutz M., Osobowość nauczyciela-wychowawcy, Warszawa 1947.
Nowika-Kozioł M., Odpowiedzialność w świetle alternatyw współczesnego humanizmu, Warszawa 1997.
Szewczyk K., Wychować człowieka mądrego. Zarys etyki nauczycielskiej, Warszawa, Wyd. Nauk. PWN 1998
Wojtyński W., Osobowość nauczyciela, w: Encyklopedia pedagogiczna, Warszawa, Fundacja Innowacja 1993.