|

W polskiej zreformowanej
szkole problematyka HIV/AIDS została włączona do podstawy
programowej kształcenia ogólnego zajęć edukacyjnych "Wychowanie
do życia w rodzinie" (Dz. U. z 21 maja 2001 r. Nr 61,
poz. 625)
1. Podstawy prawne "wychowania do życia w
rodzinie"
- Ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu
rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności
przerywania ciąży; art. 4 ust. 3 (Dz. U. Nr 17, poz. 78).
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej
z dnia 12 sierpnia 1999 r. W sprawie sposobu nauczania szkolnego
oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym
człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa,
o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej o metodach i
środkach świadomej prokreacji (Dz. U. Nr 67 poz. 756).
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej
z dnia 21 maja 2001 roku w sprawie podstawy programowej wychowania
przedszkolnego, kształcenia ogólnego w poszczególnych typach
szkół oraz kształcenia w profilach w liceach profilowanych.
2. Programy i podręczniki
Treści z podstawy programowej
zostały przełożone na hasła zamieszczone w programach szkolnych.
Autorzy programów dla gimnazjów i szkół ponadpodstawowych
uwzględniają aspekt medyczny, psychologiczny i społeczny zagadnień
związanych z profilaktyką HIV oraz postawą wobec chorych na
AIDS. Powyższe zadanie przejęli autorzy podręczników, przekazując
wiedzę w sposób dostosowany do możliwości percepcyjnych uczniów,
aby zrealizować następujące cele edukacyjne:
-dostarczyć podstawowe informacje o HIV/AIDS,
-nauczyć, jak uniknąć zagrożenia,
-poinformować o formach bezpiecznego kontaktu z zakażonymi,
-pomóc w kształtowaniu akceptującej postawy wobec żyjących
z HIV i chorych na AIDS,
-zmobilizować do samodzielnych przemyśleń i dokonywania odpowiedzialnych
wyborów w zakresie współżycia seksualnego.
3. Tak zwany "bezpieczny seks"
W większości programów i podręczników autorzy
obalają mit o tzw. bezpiecznym seksie. Słowo "bezpieczny"
oznacza: "pewny, niczym nie zagrożony", zatem i chroniący
przed zachorowaniem na AIDS. Wiadomo jednak, że dane statystyczne
dotyczące zawodności prezerwatyw nie są zbyt optymistyczne.
Nie wolno zatajać prawdy, bo brak rzetelnych informacji w
tej dziedzinie może okazać się tragiczny w skutkach.
4. Wiedza a zachowania młodzieży:
"Wielu naukowców udowadnia
niezbicie, że poziom wiedzy jest nisko skorelowany z zachowaniem
(w Polsce m.in. prof. Barbara Woynarowska), i że programy
skierowane na powiększenie wiedzy uczniów rzeczywiście ją
powiększają, ale nie wpływają w sposób znaczący na wzrost
wstrzemięźliwości seksualnej lub stosowania środków antykoncepcyjnych.
A więc sama wiedza nie wystarcza (...) a programy skutecznie
wpływające na postawy i zachowania młodzieży to te, które
motywują do dokonywania odpowiedzialnych wyborów.
Jak więc pomóc młodzieży w wyborze
właściwych dróg? Profilaktyka wymaga podejścia interdyscyplinarnego;
dostarczenie wiedzy z: epidemiologii, medycyny, psychologii,
pedagogiki i etyki. Istotnym jest nie tylko co przekazać,
ale też jak to zrobić. I tu ważną rolę odgrywają osobowość
i postawa prowadzącego zajęcia. Nie jest możliwy taki "idealny"
wychowawca, który przekazując wiedzę naukową, nie opowiadałby
się jednocześnie za wartościowaniem. Nawet gdyby próbował
uciec od trudnych tematów, to młodzież i tak wcześniej czy
później je poruszy, bo jest na etapie poszukiwania i wyboru
dróg życiowych. "Bezstronne przedstawianie kontrowersyjnych
tematów jest niebezpieczne, bo stanowi formę, być może nieświadomego,
kamuflażu i otwiera drogę do manipulacji młodymi ludźmi. Może
nawet jego stanowisko byłoby moralnie słusznie, ale tylko
w wypadku, gdyby faktycznie każda z alternatywnych dróg prowadziła
do równego dobra. Zatem próba niewartościowania wyborów też
jest wartościowaniem, gdyż owocuje przekazem wychowawczym,
że w zasadzie wszystko jedno co zrobisz, którą drogę wybierzesz;
obie drogi są równorzędne" 1.
Taką postawę nauczyciela-wychowawcy
dr psycholog Wanda Sztander nazywa "okrucieństwem zawezwania":
"(...) Wiele książek należy do tego
rodzaju przekazu dla nastolatków, który w sprawie zachowań
i wyborów seksualnych z nonszalancką powagą oferuje całkowity
relatywizm moralny: otóż jedni sądzą tak, inni inaczej. Ty
musisz sobie wyrobić własne zdanie. Jedni uważają, że aborcja
jest niemoralna, inni, że to sprawa między kobietą i lekarzem.
Jedni uważają, że z seksem trzeba poczekać, inni, że nie,
jeśli chce się być blisko z ukochaną osobą. Jedni onanizują
się kilka razy dziennie, inni wcale. To twoja decyzja. Tak
naprawdę znaczenie ma tylko to, co robisz w zgodzie z sobą.
Wybór należy do ciebie. Wybór należy do ciebie, który masz
między 13 a 15 lat... Właściwie ten sposób stawiania sprawy
nie tyle oburza mnie, co zasmuca okrucieństwem zawezwania.
Decyzje, które dorosłemu człowiekowi są w stanie spędzać sen
z powiek, wymagają integracji różnych sfer życia wewnętrznego
i dojrzałej analizy umysłowej - kwitowane są nonszalanckim:
wszystko jedno. W sprawach seksu sam
wybierasz, co ci odpowiada, a co nie.
Gdzie znaleźć oparcie, gdy autorytety
mówią, że to i tamto nie ma znaczenia?
Człowiek przecież potrzebuje nadawać znaczenie temu, co wybiera
i co robi. Jeśli seks oznaczymy wyłącznie jako coś zdrowego
i przyjemnego, dlaczego miałyby go nie używać nagminnie znudzone,
zbuntowane, sfrustrowane lub pozbawione swoich zagonionych
w życiu rodziców nastolatki?" 2.
5. Profilaktyka i promocja zdrowego stylu
życia w podręcznikach z "Wychowania do życia w rodzinie".
Treści programowe i
sposób realizacji zajęć edukacyjnych "Wychowanie do życia
w rodzinie" zostały starannie przygotowane przez Zespół Opiniodawczo-Doradczy
Ministerstwa Edukacji Narodowej. Integralne ujęcie ludzkiej
seksualności to charakterystyczny rys polskiego programu.
Ich charakter odbiega od wielu zachodnich programów w zakresie
edukacji seksualnej.
Również zagadnienie profilaktyki HIV/AIDS
w programach szkolnych i podręcznikach zostało potraktowane
szerzej, nie tylko w aspekcie biologiczno-medycznym.
Teresa Król
|