Z problemami wychowawczymi spotykamy się niezależnie od wieku uczniów. Zainteresowanie nimi wzrasta wraz ze skutkami, jakie wywołują w naszym życiu codziennym. Szczególnie wiek gimnazjalny jest jednym z trudniejszych okresów w życiu człowieka. Ważnym problemem dla pedagogów, wychowawców, rodziny i społeczeństwa jest agresja wśród młodzieży skierowana wobec siebie, innych ludzi, mienia szkolnego innych przedmiotów, zwierząt. Przemoc istniała zawsze, ale nowy jej wymiar to brutalność, bezwzględność zachowań młodych ludzi zarówno dziewcząt jak i chłopców.
Jak pomóc uczniom, szczególnie w gimnazjum, w trudnej sztuce życia zgodnego z zasadami społecznymi? Jak pomóc nauczycielom, którzy w trosce o własne bezpieczeństwo postulują powołanie rzecznika swych praw? Jak pomóc rodzinie w wychowaniu młodego pokolenia?
    Sekcja Krajowa Oświaty i Wychowania NSZZ "Solidarność" od wielu lat wspiera działania przeciw przemocy. Sekcje Regionalne z jej inspiracji organizowały szereg konferencji. Ich podsumowaniem była konferencja centralna w Warszawie "Nauczyciel a problemy wychowawcze w gimnazjach". Umiejscowienie miało wymiar niemal symboliczny dla Solidarności, w miejscu, gdzie jest grób ks. Jerzego Popiełuszki. Jego słowa "Zło dobrem zwyciężaj" są ciągle ważne i aktualne. W konferencji ważny głos zabrali: organizatorzy regionalnych konferencji reprezentujących ich dorobek (zostanie on zebrany w publikację i wydany przez IPN "Solidarność", nadkomisarz Dorota Kaźmierczak (Gimnazjalista sprawca czynu karalnego), insp. Andrzej Czop (Różnorodność dokonań przestępczych wśród młodzieży szkół gimnazjalnych), ks. Jan Częczek (Rola Kościoła w profilaktyce zagrożeń i zwalczania zjawisk patologicznych), Stanisław Sławiński (O posłuszeństwie), Stefan Kubowicz, który prowadził Konferencję (Czy i w jakim stopniu nauczyciel jest odpowiedzialny za patologiczne zachowania uczniów), Jerzy Książek (Polskie Centrum Mediacji), Tomasz Korytko (Problemy wieku dorastania), Aniela Magnuszewska (prezentacja ankiety "Przemoc uczniów wobec nauczycieli").
    O potrzebach środowiska nauczycielskiego mówił organizator konferencji Jerzy Ewertowski "Wielu nauczycieli gimnazjów oczekuje pomocy dotyczącej wspomagania procesów wychowawczych młodego pokolenia i podjęcia niepozorowanych działań wspierających wychowanie młodzieży, z uwzględnieniem aktywności środowisk za to odpowiedzialnych. Spróbujmy zatem wspólnie rozwiązać ten palący problem".
Konferencja zakończyła się przyjęciem apelu.
Opr. Elżbieta Grudzińska

    Sekcja Krajowa Oświaty i Wychowania NSZZ "Solidarność" oraz Instytut Promocji Nauczycieli Solidarność - organizatorzy cyklu konferencji na temat "Nauczyciel a problemy wychowawcze w gimnazjach" - wyrażają swoje zaniepokojenie narastającymi problemami wychowawczymi, jakie występują w polskich szkołach. W szczególnie trudnej sytuacji znaleźli się nauczyciele-wychowawcy. Wyrażając szacunek i uznanie dla podejmowanych przez nich różnych działań w tym zakresie, apelujemy:

1. Do Parlamentu RP o:

•    stanowienie przejrzystego, przewidywalnego prawa w zakresie szeroko rozumianych spraw    edukacyjnych oraz promującego rodzinę,
  
•    wprowadzanie systemowych zmian prawnych pozwalających skutecznie walczyć z agresją,    przestępczością, alkoholizmem, narkomanią, sektami, molestowaniem seksualnym - szczególnie    wśród dzieci i młodzieży,
  
•   zwracanie szczególnej uwagi, aby wprowadzane nowe zadania edukacyjne posiadały odpowiednie    zabezpieczenie finansowe oraz odpowiednią obudowę prawną.

2. Do Rządu RP o:

• zwiększenie już od 2004 roku o co najmniej 1 mld zł nakładów na oświatę, które umożliwią realizację zadań wychowawczych, a także związanych z odpowiednią opieką medyczno-profilaktyczną w szkołach (zgodnie z art. 91 ustawy o systemie oświaty) oraz zapewnieniem odpowiedniej pomocy materialnej i dożywiania uczniów,
  
• rezygnację z chęci wykreślenia art. 30 ust. 9 obecnego projektu nowelizacji Karty Nauczyciela i pilnego wdrożenia górnych norm liczebności uczniów w oddziałach klasowych - docelowo z progiem maksymalnym 22 uczniów w gimnazjum, a także górnych progów liczebności uczniów przypadających na zatrudnienie pedagoga, psychologa,
  
• powstrzymanie procesu liberalizacji prawa szkolnego - zwiększenie dyscypliny dotyczącej m.in. zachowań, obecności na zajęciach szkolnych, wyglądu,
  
• stworzenie aktu wykonawczego do art. 63 Karty Nauczyciela, który mówi o szczególnej ochronie dla funkcjonariuszy państwowych w trakcie wykonywania przez nich obowiązków służbowych,
  
• przyjęcie - wraz z kuratoriami oświaty - stałych zasad monitorowania problemów wychowawczych w szkołach oraz wykorzystywania na te zadania m.in. środków na wspieranie doskonalenia zawodowego nauczycieli, będących w gestii Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu i kuratoriów.
  

3. Do samorządów terytorialnych o:

• przekazywanie środków na poszerzanie oferty zajęć pozalekcyjnych (wyrównawcze, sportowe, turystyczne, kulturalne, koła zainteresowań), dających szanse rozładowania napięcia, potrzeby aktywności ruchowej oraz rozwijania różnorodnych zainteresowań,
  
• odpowiednie uznanie wspierającej roli doradców metodycznych, w tym doradców ds. wychowawczych (szczególnie w stosunku do młodszych stażem nauczycieli) i zapewnienia ich właściwego funkcjonowania na terenie działania danego samorządu terytorialnego,
  
• zaniechanie zwiększania (a raczej odwrotnie) liczebności uczniów w oddziałach klasowych,
  
• odejście od "dużych", anonimowych szkół na rzecz mniejszych, w których wychowankowie i nauczyciele znają się nawzajem, a uczeń czuje się członkiem wspólnoty. Wiąże się z tym także odejście od tworzenia zespołów: szkoła podstawowa + gimnazjum, a jeżeli już, to zespołów: gimnazjum + szkoła ponadgimnazjalna,
  
• poszerzenie bezpłatnej oferty doskonalenia zawodowego nauczycieli, między innymi w zakresie komunikacji interpersonalnej, profilaktyki i wychowania, poszerzania ich wiedzy prawnej,
  
• troskę o wszystkie dzieci na swoim terenie, w tym o odpowiednią - włączającą - ofertę dla uczniów z różnego rodzaju dysfunkcjami,
  
• objęcie większą troską uczniów z rodzin patologicznych.
  
• objęcie dodatkową pomocą psychologiczną (i ewentualnie medyczną) osób, które doświadczyły długotrwałej agresji i przemocy.

4. Do dyrekcji szkół i nauczycieli o:

• podejmowanie stałych działań na rzecz pedagogizacji rodziców (opiekunów), w tym informowania o tym, że szkoła spełnia jedynie pomocniczą - w stosunku do rodziców - rolę wychowawczą, oraz o odpowiedzialności prawnej za czyny popełniane w środowisku szkolnym,
  
• tworzenie atmosfery sprzyjającej współdziałaniu grona nauczycielskiego w opracowaniu perspektywicznego i rocznego programu wychowawczego oraz rozwiązywaniu bieżących problemów wychowawczych,
  
• indywidualizację procesu nauczania, dobór treści programowych, podręczników do zainteresowań uczniów,
  
• przyjęcie czytelnego, wspólnego dla szkoły systemu oceniania, który ma wspierać rozwój ucznia,
  
• tworzenie i realizowanie jednolitych programów wychowawczych oraz budowanie wspólnoty wspierającej się w pokonywaniu trudności i eliminowaniu patologii, a także wspólnego realizowania tak ważnych wychowawczo ścieżek międzyprzedmiotowych, jak: edukacja regionalna, ekologiczna, prozdrowotna, multimedialna,
  
• podejmowanie wszelkich działań (łącznie z nadzorem kuratoryjnym) na rzecz uznania kluczowej roli WYCHOWAWCY w szkole, uwzględnianie tych działań (programów, osiągnięć) w procesie awansu zawodowego i nagradzania.
  
• przeprowadzanie szkoleń dla nauczycieli i rodziców w zakresie doskonalenia umiejętności wychowawczych,
  
• wsparcie, szczególnie przez opiekunów stażu i opiekunów praktyk nauczycielskich studentów-kandydatów do zawodu i nauczycieli-stażystów w zakresie poznania i stosowania w praktyce działań wychowawczych.

5. Do rodziców o: troskę i miłość rodzicielską okazywaną swoim dzieciom, o stałe współdziałanie ze szkołami.

6. Do wyższych uczelni o:

• należyte przedstawienie charakterystyki psychologicznej dziewcząt i chłopców okresu dojrzewania w programie studiów pedagogicznych,
  
• włączanie do programów studiów nabywania umiejętności wychowawczych związanych z problematyką agresywnych postaw młodzieży oraz zwiększenie ilości godzin praktycznego przygotowania do pracy w zawodzie nauczyciela.

7. Do organów ścigania (policji, prokuratury, sądów, straży miejskiej) o:

• bieżące współdziałanie ze szkołami: dyrektorami, wychowawcami w rozwiązywaniu problemów wychowawczych,
  
• ściślejsze egzekwowanie postanowień o umieszczeniu w zakładach zamkniętych, by nie było dalej destruktywnego wpływu na rówieśników,
  
• właściwy dobór kuratorów sądowych dziecka (kompetencje, współpraca ze szkołą),
  
• szkolenie merytoryczne funkcjonariuszy do spotkań z rodzicami, nauczycielami i uczniami.

8. Do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz mediów o:

• współdziałanie ze szkołami w promowaniu dobrych rozwiązań i osiągnięć wychowawczych,
  
• zaniechanie przekazywania wzorców kulturowych przez promocję przemocy, agresji, nihilizmu moralnego, ahistoryzm,
  
• promowanie pozytywnych wzorców moralnych i etycznych,

9. Do poradni psychologiczno-pedagogicznych o: ścisłą współpracę ze szkołami, pomoc w budowaniu szkolnych programów profilaktyki wobec agresji, przemocy.

10. Do Kościołów, organizacji pozarządowych o: aktywne włączanie się w proces wychowawczy, kształtowanie postaw, umożliwianie zrozumienia podstawowych wartości moralnych.

11. Do polityków o: bycie pozytywnym wzorem dla uczniów, o uznawanie dewizy "Pro publico bono" jako podstawy swego działania w służbie publicznej.

12. Do struktur NSZZ "Solidarność" o: uznanie problematyki wychowawczej jako ważnego fragmentu swoich zadań związkowych, szczególnie w zakresie pomocy nauczycielom - wychowawcom.

    Uczestnicy konferencji apelują o uznanie wychowawczych zadań szkoły jako jednego z podstawowych wyzwań, stojących obecnie przed polską szkołą. Uznają także, że dla ich realizacji podstawą powinna być pomoc nauczycielowi w wypełnianiu przez niego trudnych zadań związanych z byciem nauczycielem-mistrzem w stosunku do powierzonych mu uczniów, wychowawcą - przewodnikiem po świecie wiedzy, umiejętności i wartości.

Stefan Kubowicz
(PrzewodniczĄcy Sekcji)