Celem tych ćwiczeń jest doprowadzenie do poprawnego i czystego wymawiania głosek oraz najrozmaitszych połączeń tych głosek w sylabach i grupach. Aby osiągnąć gibkość i ruchliwość całego mechanizmu mowy, powyższe ćwiczenia muszą przewijać się podczas kolejnych zajęć i zabaw. Prowadzone systematycznie (zwłaszcza ćwiczenia oddechu) to gwarancja dobrej i wyrazistej wymowy dziecka. Panowanie nad oddechem oraz swobodne posługiwanie się nim jest podstawą dobrej dykcji i chroni od fizycznego zmęczenia.

Przebieg zajęć:

 I Prawidłowość oddechu

1. Kładziemy się na wznak - rozluźniamy wszystkie mięśnie. Lewą rękę kładziemy po środku klatki piersiowej, prawą na brzuchu. Powoli nabieramy jak najwięcej powietrza, następnie wydychamy również powoli, ale nie pozwalamy opadać żebrom, (patrzymy na nieruchomą lewą rękę). Wykonujemy ćwiczenie 5 razy.
   
2. Klękamy i naśladujemy szum wiatru "zdmuchiwanie" liści z drzew (wdech powietrza nosem, wydech ustami). Ćwiczenie powtarzamy kilka razy.
   
3. Wstajemy, uczniowie podchodzą do swoich ławek i zapoznają się z pierwszą zwrotką wiersza pt:. "Preludium" Jana Lechonia.
   
   a) przeczytajmy ten tekst tak, by zużyć jeden oddech na każdy wers (zaczerpnąwszy głęboko powietrze, mówimy nie zatrzymując się):
   

Za oknami świt czerwony,
Jeszcze sennych szelest drzew,
Słońce wraca z drugiej strony,
Ptak zbudzony zaczął śpiew.

Ach! Dzień dobry wam, kasztany
Wodo pełna srebrnych lśnień!
Jeszcze jeden darowany
Cudownego życia dzień!

b) teraz przeczytajmy tak, by zużyć jeden oddech na dwa wersy;

c) po kilku ćwiczeniach, próbujemy przeczytać zwrotkę, zużywając tylko jeden oddech.

II Ćwiczenia emisyjne

1. Stajemy swobodnie w niewielkim rozkroku, ręce luźno zwisają wzdłuż ciała, głowa lekko pochylona do przodu. Unosząc powoli głowę, bierzemy głęboki wdech a wypuszczamy gwałtownie parskając jak koń (powtarzamy kilka razy).
   
2. Wyobraźcie sobie, że jesteśmy w lesie. Chcemy teraz przywołać koleżankę i kolegę, których nie widzimy.
   
   a)   przeciągamy samogłoskę w pierwszej sylabie
   Kaaaaa....... siu!
   Raaaaa....... dku!
   
   b)   przeciągamy samogłoskę w drugiej sylabie
   Elkaaaaa.......!
   Radkuuuuu.......!
   
   c)   biegamy po lesie, nie za szybko (dzieci biegają po klasie). Zatrzymują się. Jesteśmy wiewiórkami, zjadamy orzechy - mniam, mniam, mniam, pyszny obiadek, oblizujemy językiem wargi - w jedną stronę, w drugą stronę.

III Wyrabianie sprawności aparatu mowy

1. Siadamy w ławkach. Do ręki bierzemy lusterko. Zobacz co dzieje się z lusterkiem kiedy robimy wydech - "Uśmiechnięta buzia" - oglądamy zęby, liczymy dotykając językiem.
   
2. Podnosimy język do podniebienia. Język ma się "siłować" z podniebieniem. Wypychamy językiem prawy policzek. Powtarzamy to samo z lewym. Masujemy językiem podniebienie i policzki.
   
3. A teraz pobawimy się w robienie "wiosennych porządków".
   
   "Wiosenne porządki"
   zamiatanie alejek
   szuru - szuru
   podlewanie roślin
   chlust - plust
   koszenie trawy
   wrrr... wrrr....
   grabienie
   szust - szust

IV Artykulacja i ćwiczenia artykulacyjne

1. Każdy z Was wylosuje teraz po jednym zdaniu. (chwila na zapoznanie się z treścią). Kolejno czytamy swój zestaw (najpierw powoli, potem zwiększamy szybkość - uważając by się nie pomylić).
   Chrząszcz brzmi w trzcinie, świerszcz strzyka za ścianą.
   Koral koloru koralowego.
   Zmiażdż dżdżownicę.
   "A to feler" - westchnął seler.
   Zawierucha dmucha koło ucha.
   
2. Proszę teraz wziąć tekst wiersza, którego będziemy uczyć się na pamięć.
   Rozmawiamy na temat treści wiersza (analiza).
   Wyraźnie wymawiamy tekst (nagrywam na taśmę magnetofonową).
   Próbujemy po wysłuchaniu kasety zwrócić uwagę na popełnione błędy.
   Różna interpretacja tekstu (wyrażamy uczucie złości, radości, bojaźni).

Uwagi końcowe

Doskonałym ćwiczeniem dykcyjnym w okresie wypracowywania poprawności dykcji jest głośne czytanie oraz nagrania wymowy dzieci na taśmie magnetofonowej.
Wypracowanie prawidłowej emisji głosu jest zadaniem bardzo trudnym, wymagającym systematycznych ćwiczeń, a jednocześnie jest warunkiem koniecznym do zdobycia odpowiedniego stopnia poprawności wymowy.

MaŁgorzata Skoczek
Małgorzata Skoczek - nauczycielka nauczania zintegrowanego
w Szkole Podstawowej nr 28 Sióstr Felicjanek im. bł.
M. Angeli Truszkowskiej w Warszawie.