Nauczanie i wychowanie, respektując chrześcijański system wartości, za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Kształcenie i wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości oraz poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata.

Ustawa o systemie oświaty

    Edukacja regionalna w zreformowanej szkole powinna koncentrować się na zagadnieniach mających centralne znaczenie w dzisiejszych czasach. Takim jest problem szerzenia kultury pokoju. Modlitwy o pokój, zainicjowane przez Ojca św. Jana Pawła II, są wyraźnym dowodem wagi problemu.
    Wojny, zamachy terrorystyczne, konflikty na tle rasowym, religijnym czy narodowościowym zawsze były obecne w historii ludzkości. Nie ma właściwie miejsca na świecie, w którym panowałby pokój, tolerancja i nie było napięć gospodarczych, etnicznych, kulturowych czy społecznych. Równocześnie wzrasta brutalizacja codziennego życia i rośnie fala bezrobocia, którym to zjawiskom towarzyszy z jednej strony szybki rozwój cywilizacji naukowo-technicznej, z drugiej natomiast pogłębiający się upadek moralny ludzkości.
    Sytuacja taka "bierze się z konfliktu między dzieckiem a dorosłym, który staje się przyczyną eskalacji tzw. "ducha konfliktowości". Nie bez znaczenia pozostaje sytuacja społeczno-ekonomiczna i niewłaściwy kształt edukacji, przyczyniający się do rozchwiania i załamania znaczenia rozumu" 1.
    Dążenie do konfliktu nie jest więc w naturze człowieka. On rodzi się z natury dobry, chce budować świat w duchu pokoju, świat, w którym byłaby harmonia, sprawiedliwość i miłość między ludźmi. A skoro tak, to jedyną właściwie drogą prowadzącą do pokoju jest odpowiednie wychowanie, kształtujące wrażliwość człowieka i zdolność do rozumienia i szanowania kultury, zarówno własnej jak i innych narodów. Także "zaufanie do spontanicznych konstruktywnych sił ludzkiej natury, wiara w sens współdziałania pojawiły się niejako u podstaw głoszonego dziś programu szerzenia kultury pokoju" 2.
    Współczesna edukacja do pokoju powinna kształtować postawę tolerancji wobec wszelkich inności. Postępujące procesy globalizacji i integracji państw europejskich będą powodować dalsze pogłębianie się zjawiska przenikania kultur. W prowadzącej do pokoju postawie tolerancji powinno przede wszystkim chodzić o "ustalenie zasad możliwie zgodnego współżycia z innymi, nieprzeszkadzania innym" - chodzi o to, aby nie być "agresorem i niszczycielem czyjegoś życia i czyjejś wolności w znaczeniu duchowym, psychicznym, politycznym i społecznym" 3. Tak pojęta tolerancja powinna prowadzić do "aktywnych form współżycia pluralistycznego, ludzi różnych kultur, zwyczajów, religii, stylów życia i postaw. Postawa wypływająca z zasad humanizmu i otwartej ku ludziom życzliwości, mimo całej ich odrębności i pozostawionych w świecie ich wartości - to dopiero źródło tej właściwej tolerancji"4.
    Wychowanie do pokoju rozwijając postawy tolerancji, humanizmu, zrozumienia, autokreacji a także sprawiedliwości, staje się przekazem uniwersalnych wartości etycznych. W tym sensie przyjęcie przez ludzi tych wartości i zgodne z nimi postępowanie miałoby szanse stać się szczegółowym gwarantem panowania na świecie pokoju.
    W jednym z programów przygotowanych na początek Międzynarodowego Roku Kultury Pokoju przyjęto m. in. założenia:

  • "każdy członek społeczeństwa może być aktywny w lokalnej wspólnocie, a także winien być przygotowany do realizowania harmonii na skalę globalną, akceptując jednocześnie zróżnicowanie ludzkości;
  • każdy członek społeczeństwa winien realizować działalność indywidualną i w ramach wspólnoty, na rzecz ochrony środowiska w celu zapewnienia prawa do zrównoważonej przyszłości dla nadchodzących pokoleń" 5.

    Te założenia mają szczególnie silne związki z przedsięwzięciami z zakresu edukacji regionalnej. Chcąc osiągnąć pokój w skali masowej, należy zacząć od poznania i zrozumienia najbliższego środowiska, miejscowych potrzeb ekonomicznych, kulturowych i edukacyjnych, by następnie móc kształtować postawę tolerancji i akceptacji tych "inności", z którymi człowiek styka się w codziennym życiu. Mała ojczyzna stanowi dla każdego wielką wartość. Rodzina czy środowiska lokalne są tymi wspólnotami, które wprowadzają człowieka w życie większych zbiorowości, kraju i świata. Dając jednostce oparcie i przynależność, są w stanie rozbudzić poczucie jedności z innymi. Równocześnie poprzez poznanie własnego środowiska, rodzi się motywacja do poznawania coraz szerszych kręgów środowiskowych i wszelkich zbiorowości ludzkich. A to prowadzi do aktywnego uczestnictwa w życiu i pomnażania wartości kulturowych.
    Szczególne znaczenie dla edukacji regionalnej mają następujące zadania szkoły:

  umożliwienie poznania regionu i jego kultury;
  wprowadzenie w życie kulturalne wspólnoty lokalnej;
  kształtowanie tożsamości narodowej w aspekcie tożsamości regionalnej;
  wprowadzenie w świat tradycji regionu i należących do niej wartości;
  wskazywanie przykładów umożliwiających integrację z kulturą regionu 6.

     Pokój to nie tylko brak wojen, ale również harmonijne współżycie i współbycie z innymi ludźmi. Wyróżnione zadania mają także znaczenie dla drugiego aspektu wychowania dla pokoju. Chodzi o to, aby człowiek potrafił i chciał integrować się z innymi kulturami, ale przy zachowaniu własnej ukształtowanej tożsamości regionalnej czy narodowej. Innymi słowy, aby harmonijnie funkcjonując w innych społecznościach (np. w strukturach europejskich), potrafił być wierny wartościom i tradycjom regionu, z którego pochodzi. Aby nie zgubił ich w swojej wędrówce przez życie.

Anna Śniegulska

Anna Śniegulska - doktor nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki,
Uniwersytet Rzeszowski, Instytut Pedagogiki

PRZYPISY:
1. I. Wojnar, Kultura pokoju - podstawową wartością humanistyczną [w:] J. Bińczycka (red.) Humaniści o prawach dziecka. Impuls, Kraków 2000, s. 125.
2. Ibidem, s. 127.
3. J. Homplewicz, Etyka pedagogiczna. WSP Rzeszów, 1996, s. 175.
4. Ibidem, s. 176.
5. I. Wojnar, op. cit., s. 130.
6. Szerzej na ten temat pisze: J. Malinowski, O edukacje regionalną w środowiskową w kształcącej i wychowującej szkole "jutra" [w:] K. Denek, T. M. Zimny (red.), Edukacja jutra. V Tatrzańskie Seminaria Naukowe. Częstochowa 1999, s. 204-205.