Scenariusz projektu (kl. V szkoły podstawowej)

Osiągnięcia w zakresie wiadomości i umiejętności:

- uczeń potrafi udzielić odpowiedzi na podstawowe pytania,
- zna najważniejsze zabytki historyczne w swojej okolicy,
- interesuje się przeszłością okolicy,
- potrafi obserwować przyrodę,
- zna nazwy pomników,
- potrafi pracować w zespole,
- potrafi korzystać z planu miasta,
- umie zachować się na przystankach i na trasie ścieżki.

Zagadnienia dla uczniów na poszczególnych przystankach:

- karta pracy ucznia przygotowana na ścieżkę dydaktyczną w Zwoleniu obejmuje 10 zadań (po dwa zadania na każdy przystanek),
- zadania dotyczą zagadnień omówionych na przystankach,
- są one zróżnicowane pod względem formy (np. krzyżówka, krótkie wypowiedzi, zadanie z luką),
- przed wyjściem na ścieżkę klasa została podzielona na pięć zespołów po 6 osób,
- każdy zespół ma do wykonania dwa zadania określone na karcie pracy.

II. Przebieg ścieżki dydaktycznej

    Ścieżka dydaktyczna zastała opracowana i zrealizowana na terenie miejscowości Zwoleń. Właśnie tutaj zlokalizowałam pięć przystanków ścieżki dydaktycznej. Pokonanie trasy ze względu na odległość (2000 m) i równość terenu, na jakim została wyznaczona, nie wymaga większego wysiłku fizycznego. Na placu szkolnym omówiłam trasę ścieżki i zapoznałam uczniów z planem zajęć w terenie.

Przystanek I
"Pomnik Władysława Jagiełły"

    Kierujemy się na lewo wychodząc z budynku szkolnego pod pomnik - rzeźbę wolno stojącą. Usytuowany na kamiennym cokole, przedstawia popiersie. Ręka rzeźbiarza wyłoniła z kamiennej bryły rysy twarzy nie wyrażające uczuć, nawiązując do klasycystycznego realizmu. W popiersiu portretowanego pojawia się spokój, dostojeństwo i powaga. Dzięki temu trójwymiarowa prosta bryła pomnika doskonale komponuje z architekturą budynku szkolnego.

Karta pracy ucznia

Zadanie 1: Rozwiąż krzyżówkę.

1. Imię pierwszej żony Jagiełły.
2. Zjednoczenie, połączenie państwa.
3. Imię ojca Władysława Jagiełły.
4. Drzewo rosnące obok pomnika.
5. Gdzie znajduje się grobowiec króla
6. Imię władcy, który nadawał prawa miejskie Zwoleniowi.
7. Godło naszego państwa.
8. Symbol władzy królewskiej.

Zadanie 2: Narysuj herb naszego miasta, któremu prawa miejskie nadał Władysław Jagiełło.

Przystanek II
"Pospolita wierzba biała"

    Wierzba biała występuje najczęściej na nizinach. Osiąga 25-30 m wysokości. Może żyć sto lat i dłużej. Pień pokryty jest podłużnie spękaną korą. Jest światłolubna. Jej drzewo jest miękkie. Ma szeroką białą korę. Liście osadzone są skrętolegle, mają długość 6-10 cm i szerokość 1-2 cm. Są lancetowate, drobno pikowane, pokryte jedwabnymi włoskami od spodu. Męskie i żeńskie kwiaty zbierane są w kotki. W końcu maja pojawiają się owocostany długości 9 cm, złożone z torebek, które po rozpadnięciu uwalniają białe małe owłosione nasienie. Ta pospolita wierzba zdobi otoczenie szkoły.

Karta pracy ucznia

Zadanie 1: Oblicz w najprostszy sposób wysokość wierzby.

Zadanie 2: Przykładając białą kartkę odrysuj kształt kory zachowaj ostrożność, aby nie uszkodzić kory. Narysuj liść i określ jego kształt.

Przystanek III
"Elementy krajobrazu - drzewo cis"

    Kierujemy się do okazałego cisa, wyznaczającego następny przystanek. Krajobraz to ogół cech wyróżniający teren i decydujący o jego wyglądzie. Na krajobraz składają się elementy naturalne, forma terenu, położenie skalne, gleby, roślinność oraz elementy antropologiczne, wytworzone przez człowieka, drogi, zabudowania, sady, ogrody, parki, skwery.
    Jeżeli w krajobrazie występują elementy naturalne, to krajobraz jest naturalny. Jeżeli dominują elementy antropologiczne, to krajobraz jest częściowo lub całkowicie przekształcony przez człowieka. Wtedy wyróżniamy krajobraz miejski, wiejski oraz przemysłowy. Wokół nas obserwujemy krajobraz miejski całkowicie przekształcony przez człowieka, który wywołuje pozytywne wrażenie estetyczne. Dostrzegamy jednak naturalne elementy krajobrazu wysokie drzewa, krzewy i trawiaste murawy.
    Cis pospolity jest drzewem prawnie chronionym w Polsce i w większości krajów europejskich. Osiąga wysokość 10-18 cm. Pień jest pokryty czerwono-brązowo cienką korą i odpadającymi dużymi łuskami. Jest drzewem wolnostojącym, żyjącym ponad tysiąc lat. Jest wrażliwy na susze i mrozy.
    Całe drzewo, z wyjątkiem czerwonej osnówki otaczającej nasiona, zawiera trującą substancję.
    W średniowieczu używano cisu do wyrabiania łuków i podstaw mebli. Ma rozłożystą korę. Ciemnozielone igły są płaskie i ostre. Są błyszczące od góry, żółtawe od spodu. Jest rośliną światłolubną. Jajowate nasiona osłonięte są purpurową osłonką. Cis został przekazany dla Szkoły przez Zarząd Powiatowy Ligi Ochrony Przyrody w 1968 roku, zasadzony przez członków Szkolnego Koła LOP.

Karta pracy ucznia

Zadanie 1: Zmierz obwód cisu rosnącego przed szkołą. Korzystając z tabeli wymiarów drzew uzasadnij, czy ten cis jest pomnikiem przyrody.

Zadanie 2: Oblicz średnicę cisu za pomocą średnicomierza.

Przystanek IV
"Pomnik Jana Kochanowskiego"

    Odchodząc od przystanku trzeciego kierujemy się ku północy wzdłuż ulicy Mickiewicza. Po lewej i prawej stronie domy jednorodzinne z niewielkimi ogródkami. Dochodzimy do skrzyżowania i idziemy ulicą, która nosi nazwę patrona naszej szkoły. Mijamy domy wielorodzinne (bloki pięciokondygnacyjne). Jesteśmy na rynku Zwolenia, na placu i przed pomnikiem Jana Kochanowskiego. Wybudowany został z inicjatywy mieszkańców i odsłonięty w 1961 r. Część południową i północną rynku zbudowali mieszkańcy miasta. Trzy posesje wykupił Skarb Państwa. Obecnie mieści się tam Komenda Policji i część domów mieszkalnych. Część zachodnia rynku została po spaleniu szybko wyremontowana. Obecnie mieści się tam sieć sklepów i domy mieszkalne.
W części zachodniej placu dobudowano nową część budynku administracyjnego, gdzie obecnie mieści się Urząd Gminy i Miasta oraz Urząd Stanu Cywilnego. W 1996 r. odrestaurowano studnię miejską. Nawiązaniem do tradycji jest usytuowanie jej na dawnym miejscu, natomiast część zewnętrzną dobudowano wg nowego projektu.
    W ciągu ostatnich lat wybudowano zegar słoneczny, fontannę oraz scenę. Plac jest zadrzewiony, co w piękne słoneczne dni daje cień odpoczywającym na świeżym powietrzu. Ułatwiają to ławki ustawione wokół pomnika.
Na scenie obok studni można przeprowadzić krótką zabawę ruchową, z zachowaniem bezpieczeństwa, która może stanowić formę wypoczynku czynnego.
    Na przejściu dla pieszych przechodzimy przez ruchliwą ulicę do ostatniego przystanku.

Karta pracy ucznia

Zadanie 1: Uzupełnij tekst:

Największym poetą polskiego odrodzenia był ..................................... W naszym mieście jest patronem ................................ do której uczęszczają dzieci. Dziedzic Sycyny Adam Kochanowski ufundował .................... Kochanowskich. W centralnej części kaplicy umieszczone jest ................... poświęcone poecie. Na terenie Zwolenia znajduje się ............................... przed którym stoimy .......................... oraz ............................ Jana Kochanowskiego.

Zadanie 2: Wyobraź sobie, że jesteś przewodnikiem po swojej miejscowości. Co ciekawego przekazałbyś zwiedzającym? Napisz kilka zdań.

Przystanek V
"Pomnik rozstrzelanych"

    W narożniku północno-wschodniej części placu stoi postument, który jest symbolem przemijania. Miejsce poświęcone jest pamięci rozstrzelanych w tym miejscu przez hitlerowców, żołnierzy Armii Krajowej i osób cywilnych w dniu 7 kwietnia i 19 czerwca 1944 r. Trzon pomnika stanowi oryginalny fragment ściany domu zbroczonej krwią rozstrzelanych, która posłużyła hitlerowcom za ścianę śmierci. Przy tym przystanku kończymy trasę ścieżki edukacyjnej. Wracamy na teren szkoły.

Karta pracy ucznia

Zadanie 1: Poproś o spotkanie pana Stanisława Markiewicza, mieszkańca naszego miasta, który był bezpośrednim świadkiem tej tragedii, której pamięci poświęcony jest pomnik. Przeprowadź wywiad o tragicznych wydarzeniach na rynku w kwietniu i czerwcu 1944 r.

Zadanie 2: Zaznacz rzeczywistą odległość od przystanku piątego do szkoły. Odległość trasy podaj w metrach.

III. Wychowawcze i poznawcze znaczenie regionalnej ścieżki dydaktycznej

    Potrzeba i konieczność zajęć w terenie wynika z celów poznania najbliższego środowiska i swojego regionu w korelacji z wieloma przedmiotami. Zwrócenie uwagi na niepowtarzalne piękno krajobrazu. Dziecko często nie dostrzega, nie rozumie otaczającej go rzeczywistości, dlatego należy nauczyć go patrzeć, przyzwyczajać do obserwowania i kreatywnego myślenia, szczególnie dostrzegania zmian zachodzących pod wpływem różnych przyczyn.
    Bezpośredni kontakt z otoczeniem jest podstawą porównywania, wnioskowania i klasyfikowania zjawisk. Stanowią one formę samodzielnych dociekań, tym bardziej wartościowszych, że wynikających ze wzmożonej aktywności i zainteresowań, które wyzwalają się często na zajęciach w terenie.
    Zorganizowanie pracy uczniów poza szkołą uczy m.in. współżycia i współpracy w świadomej dyscyplinie. Rezygnując z osobistych pragnień na rzecz całej grupy, uczeń rozumie korzyści wspólnego działania, rozwija się jego zaradność oraz zdolność pokonywania różnych przeszkód.
    Zajęcia w terenie umożliwiają nauczycielowi bliższe poznanie uczniów i ocenę wartości stosowanych metod wychowawczych.
    Środowisko bliższe i dalsze szkoły, badane i oglądane w czasie wędrówki, ukazuje mnóstwo zjawisk ze wszystkich dyscyplin wiedzy. Wzbogaca to umysł ucznia trwałą wiedzą, związaną z silnymi przeżyciami i wrażeniami. Wszystko to budzi zainteresowanie uczniów i zachęca do myślenia.
    Różnorodne zadania i ćwiczenia przeprowadzone na ścieżkach dydaktycznych, szczególnie z mapami i przyrządami, kształtują wiele praktycznych umiejętności, wśród których trzeba wyróżnić orientację w terenie.
    Praca w terenie stanowi najdoskonalszą pomoc dydaktyczną, a tym samym odejście od wiedzy werbalnej i encyklopedycznej. Jest jednocześnie narzędziem i celem kształcenia środowiskowego.
    Bezpośrednim aspektem organizacyjno-technicznym ścieżki regionalnej są kwestie finansowe, bowiem ścieżki i przystanki nie wymagają żadnych nakładów finansowych, można je modyfikować w zależności od wieku uczniów i pory roku.

Maria Rusinowska

Maria Rusinowska - nauczyciel ZespoŁu Szkół nr 2 w Zwoleniu.