I Ćwiczenia antystresowe

1. Co w Tobie lubię?

Klasę dzielimy na grupy i siadamy w kółku. Każdy rysuje kontur swej dłoni na kartce i podpisuje ją. Podaje kartkę osobie siedzącej z lewej strony. Wewnątrz konturu dłoni, który dostajesz wpisz to, co lubisz w osobie, do której należy ta kartka. Kiedy skończysz, podaj sąsiadowi. Zabawa kończy się, gdy kartka wraca do właściciela. Można zaproponować, aby każdy odczytał, co ma na kartce i uzupełnił zapis.

2. Pogromcy stresu

Każdy uczeń w klasie podaje propozycje, jak można sobie radzić ze stresem. Można poprosić, aby każde dziecko zrobiło własną propozycję pomysłów antystresowych i przedstawiło ją w formie wesołego plakatu. Przy okazji można polecić, aby uczeń porozmawiał o najbardziej stresujących sytuacjach z rodzicami i poszukał wspólnego rozwiązania.

3. Media i narkotyki

Wcześniej przygotowujemy różne reklamy. Wspólnie z uczniami oglądamy reklamy i zastanawiamy się, jakie środki są w niej stosowane, aby przekonać klienta: mówienie o samych zaletach, używanie zwrotów "najlepszy", "numer 1", "musisz spróbować", "inni już to kupili", "poczujesz się lepiej". Możesz porównać sposób przekonywania w reklamie ze sposobem przekonywania do zażycia narkotyków (Dealerzy stosują te same chwyty, powtarzają te same slogany).

4. Presja grupy

Przedstawiamy klasie sytuację, w której pojawia się presja ze strony kolegów. Np. Tomek z kolegami poszli coś zjeść. Wszyscy zamówili frytki i hamburgery. Tomek ma ochotę na rybę, jednak prosi o hamburgery tak jak wszyscy. Dlaczego? Co pomyślą o mnie koledzy, gdy zamówi rybę?
Marek jest u kolegi na imprezie, wszyscy próbują zapalić marihuanę. Proponują również i jemu. Co może zrobić Marek? Porozmawiajcie na przykładzie Tomka i Marka, na czym polega zależność od innych ludzi, co to znaczy ulegać presji i dlaczego niektórzy ludzie boją się powiedzieć własne zdanie.

5. Manipulacje

Najpierw rozmawiamy z uczniami o tym, na czym polega manipulacja (często w niej zawarty jest szantaż, agresja i przemoc). Jest ona próbą podporządkowania sobie innych ludzi np. w grupie rówieśników. "Burza mózgów" - zapis przykładów zdań: "Zrobisz to, co mówię albo się z nami nie kolegujesz", "Zrób to, co mówiłem, albo nazwę Cię tchórzem", "Wszyscy będą się z Ciebie śmiać, jeśli tego nie zrobisz". Odpowiedzi można przedstawić w scenkach dialogowych. Można użyć odpowiedzi typu: "Zrobię to, co będę uważał za właściwe", "Nie, to mi po prostu nie odpowiada". Tego typu sytuacja może pojawić się w przypadku namawiania do narkotyków.

II ĆWICZENIA ODMAWIAJĄCE

Porozumiewać się można w sposób asertywny, czyli taki, który daje nam zadowolenie. Powiemy, co myślimy, a nie obrazimy nikogo. Asertywność to umiejętność mówienia "NIE" w różnych sytuacjach. Asertywność wiąże się z wiarą w siebie, siłą woli i odwagą. Te cechy decydują o tym, co potocznie rozumiemy mówiąc o kimś, że "ma silny charakter", umie "postawić na swoim", i umie "przeforsować swoje zdanie".

1. Powiedz NIE

Dzielimy klasę na trójki. Jedna o coś prosi, druga ma za zadanie odmówić (asertywnie), trzecia jest obserwatorem, który ma ocenić, czy zachowanie było asertywne. Osoba namawiająca musi znaleźć wiele argumentów, wykazać się pomysłowością i być upartą.

a) Przychodzisz do kolegi i chcesz pożyczyć pieniądze na zeszyt, ale już wcześniej nie oddałeś mu pieniędzy za ciastko. Kolega ma za zadanie odmówić. Po pierwszej scence uczniowie zamieniają się w rolach.

b) Ćwiczenie w grupach dwuosobowych. Jedna osoba ma za zadanie namawiać Cię na narkotyki. Ty masz odmawiać. Po chwili zamieniacie się rolami. Po ćwiczeniu powiedz NIE. Można z uczniami porozmawiać, w jakiej roli czuli się najlepiej: namawiającego, odmawiającego czy obserwatora, która sytuacja była dla każdego z nich najtrudniejsza?

2. Nie będziemy brać

Do realizacji tego ćwiczenia trzeba przygotować artykuły o narkotykach i skutkach brania, karty pracy i pisaki.
Odczytujemy fragmenty artykułów i prowadzimy pogadankę:

- Dlaczego ludzie zaczynają brać narkotyki?
- Jak się wtedy zachowują?
- Jak się czują?
- Co się zmienia w ich życiu?
- Co ich czeka?
- Czego nigdy nie osiągną, nie zdobędą w życiu?
- A wy, co w życiu chcecie osiągnąć i zdobyć?

Po rozmowie uczniowie wypełniają karty pracy (w grupach).

NIE BĘDZIEMY BRAĆ NARKOTYKÓW

Bo nie chcemy:
............................................................................

Bo chcemy:
.............................................................................

Lider każdej z grup omawia, dlaczego nie warto brać narkotyków, dlaczego warto odmawiać.
Każdy z nas ma pewne prawa, jedno z nich to prawo do mówienia NIE. Mamy prawo odmówić, gdy ktoś namawia nas do zrobienia rzeczy dla nas szkodliwych (picie alkoholu, palenie, branie narkotyków, ryzykowanie życia). Ulegając pozwalamy innym decydować o sobie. Oczywiście nie w każdej sytuacji należy odmawiać. Są sytuacje, w których nic nie ryzykujemy.

c) W grupach dwuosobowych jeden z uczniów prosi, np.: niech kolega pójdzie z Tobą na imprezę mimo lekcji. Jeden prosi przez trzy minuty, a drugi odmawia, jak potrafi. Namawiający może zmieniać taktykę: może prosić, błagać, żądać, grozić. Po trzech minutach zmieniamy się rolami. Po wykonaniu ćwiczenia grupy omawiają, namawiani i namawiający dzielą się wrażeniami. Można powtórzyć to ćwiczenie, ale namawiający ma tylko jedną minutę.

Przy odmawianiu zaczynamy od powiedzenia "NIE - nie chcę". Nie tłumaczymy się i nie usprawiedliwiamy. Odmawiając przyjęcia narkotyków nie robimy nic złego. Wręcz przeciwnie, postępujemy zgodnie z instynktem samozachowawczym. Nie wolno wdawać się w dyskusje. Jeśli zaczynamy się tłumaczyć (nie dzisiaj, może innym razem, teraz nie mogę), dostarczamy koledze lub handlarzowi argumentów do dalszej rozmowy.

Ściąga z odmawiania, czyli "jak to robić"

Przy odmawianiu zawsze pamiętaj o słowie "NIE".

Poniższe scenki przećwicz w różnym stylu.

1. Siedzisz z grupą przyjaciół. W pewnej chwili spostrzegasz, że jesteś jedyną osobą, która nie pali. Ktoś proponuje Ci papierosa, na którego nie masz ochoty.
Odpowiedz wymawiając się:
....................................................................................................................................................

2. Wspólnie z przyjaciółką zobowiązałaś się redagować szkolną gazetkę. Podzieliłyście się tematami, zbliża się termin składania tekstów i okazuje się, że koleżanka nie jest gotowa. Prosi Cię, abyś pomogła jej przygotować dwa tematy. Wiesz, że w czasie, gdy ty pisałaś swoje teksty, ona bawiła się z chłopakiem na dyskotece.
Odmów stanowczo asertywnie:
....................................................................................................................................................

3. Koledzy dowiedzieli się, że Twoi rodzice wyjechali i chcą u Ciebie zrobić imprezę.
Odmów z żartem:
.....................................................................................................................................................

Przedstawione ćwiczenia pozwolą uczniom porozumiewać się nie powodując konfliktów oraz uodpornić się na pewne sytuacje, które mogą ich spotkać. Uczniowie powinni ćwiczyć te umiejętności jak najczęściej, aby upewnić się, że potrafią zachować się w trudnej sytuacji.

Danuta Powroźnik

Literatura
1. M. Nowicka, D. Stańska-Klus, Bezpieczeństwo dzieci, Oficyna Wydawnicza "Impuls", Kraków 1999.
2. M. Pasek, Na pewno nie moje dziecko, Wydawca "Toret", Warszawa 1998.
3. M. Pasek, Narkotyki i co dalej.... Wydawca "Toret", Warszawa 1998.
4. E. Sadowska , Lekcje wychowawcze - cz. 1. (dla gimnazjum), Wydawnictwo Seventh Sea, Warszawa 1999.