Scenariusz lekcji biologii (lub wychowawczej) w gimnazjum
"Każdy palacz jest ruiną tego, którym mógłby być, gdyby nie palił"

Temat:

1. Główne zagadnienia:

- ustalenie przyczyn palenia papierosów,
- uświadomienie skutków palenia papierosów,
- wybór najbardziej słusznej decyzji.

2. Cele lekcji

Uczeń:
- wymienia główne przyczyny palenia papierosów,
- podaje szkodliwe składniki dymu tytoniowego,
- wymienia najczęstsze choroby spowodowane paleniem papierosów,
- zdaje sobie sprawę z ujemnych skutków palenia papierosów,
- dostrzega korzyści płynące z niepalenia papierosów,
- jest przekonany o konieczności ochrony zdrowia,
- efektywnie pracuje w zespole,
- potrafi rozwiązywać problemy w sposób twórczy,
- potrafi prezentować swoje stanowisko i w odpowiedni sposób je argumentować,
- uczy się szacunku dla przekonań innych.

3. Uwagi o realizacji lekcji

Uczniowie przed zajęciami otrzymują polecenie wyszukania informacji dotyczącej palenia papierosów. Mogą korzystać z różnych źródeł wiedzy (broszury medyczne, ulotki, encyklopedie, podręcznik, prasa itp.)

4. Środki dydaktyczne, pomoce i literatura:

- arkusze szarego papieru, mazaki, literatura przyniesiona przez uczniów, podręczniki do biologii w gimnazjum, gra dydaktyczna "Tytoń albo zdrowie".

Literatura pomocna dla nauczyciela:
Markiewicz K. - "Papierosy a zdrowie"
Zatoński W. - "Jak rzucić palenie"

5. Pojęcia i terminy:

- papierosy, tytoń, nikotyna, substancje smołowate, tlenek węgla, zdrowie, choroby spowodowane paleniem papierosów, sprawność układu oddechowego.

6. Metody:

- pogadanka, dyskusja, gra dydaktyczna, praca z literaturą
- poszukujące: debata argumentów "za i przeciw", praca w grupach, burza mózgów.

7. Przebieg lekcji:

WPROWADZENIE 10 min.
1. Nauczyciel zadaje uczniom pytania wprowadzające w zagadnienie:
- Jeśli palili kiedyś papierosy, jakie były ich odczucia?
- Czy ktoś z domowników pali papierosy?
- Jaki jest stosunek pozostałych członków rodziny do palącego?
2. Sformułowanie celu:
Czy warto palić papierosy?
3. Zapisanie na szarym arkuszu papieru (na tablicy) wyrazu: papierosy. Uczniowie wypowiadają na głos wszystko, co kojarzy się im z tym pojęciem. Jest to krótka burza mózgów.

ROZWINIĘCIE
4. Nauczyciel dzieli klasę na dwie grupy (podział uczniów jest losowy): zwolenników i przeciwników palenia.
Każda grupa otrzymuje arkusz papieru i mazaki. Na arkuszach uczniowie wypisują swoje argumenty "za" i "przeciw" paleniu papierosów. (Czas pracy grup: 10 min.)
Uczniowie podczas pracy w grupach mogą korzystać z wcześniej przygotowanych informacji z różnych źródeł.
5. Prezentacja pracy grup - każda grupa zawiesza swoje arkusze na tablicy i rozpoczyna się debata (15 min.)
Strona "za" przedstawia zasadnicze tezy swojego stanowiska i jak najlepiej je argumentuje. Strona "przeciw" - zbija je, podważa i argumentuje.
Każda ze stron może podeprzeć się w argumentacji fragmentami z literatury.
Wypowiedzi uczniów powinny być krótkie, rzeczowe i treściwe. Argumenty muszą mieć charakter merytoryczny.
Nauczyciel prowadzący debatę dba o to, aby głos zabierali na przemian przedstawiciele obu grup.

PODSUMOWANIE, WNIOSKI (10 min.)
Nauczyciel zadaje pytanie: Argumentacja której grupy jest bardziej przekonująca?

Propozycje argumentów

"za" paleniem papierosów

- daje uspokojenie nerwowe,
- jest relaksem,
- zapobiega różnym bólom np. zębów,
- jest modne,
- daje akceptację grupy,
- daje pewność siebie,
- sprawia przyjemność,
- ułatwia koncentrację,
- zaspokaja ciekawość,
- łagodzi stres,
- znane są przypadki długiego życia
mimo palenia papierosów.

"przeciwko" paleniu papierosów

- jest przyczyną słabego rozwoju fizycznego i psychicznego,
- powoduje częste infekcje układu oddechowego,
- powoduje większą zachorowalność na choroby układu krążenia i układu pokarmowego,
- jest przyczyną wielu nowotworów np. płuc, wątroby, krtani,
- skraca życie,
- naraża na straty finansowe,
- niszczy zdrowie innych ("bierne palenie"),
- zanieczyszcza środowisko.


TYTOŃ ALBO ZDROWIE
Odpowiedz na pytania i zastanów się!

TAK NIE
1. Najbardziej niebezpieczną substancją jest nikotyna, która jest główną przyczyną raka płuc i innych chorób odtytoniowych.
   
2. Młodzi ludzie palący po kilka papierosów tygodniowo częściej chorują na grypę, mają kłopoty z trawieniem i wydolnością płuc.
   
3. Dla wielu ludzi porzucenie palenia jest łatwe.
   
4. Rak płuc to jedyna poważna choroba związana z paleniem papierosów.
   
5. Wśród polskich nastolatków jedna osoba na pięć pali papierosy.
   
6. Palące kobiety rodzą takie same dzieci jak niepalące.
   
7. Palenie jest najlepszym sposobem na schudnięcie.
   
8. Palenie jest przyczyną 100 000 przedwczesnych śmierci każdego roku w Polsce.    

Ustalenie końcowych przemyśleń i wniosków

Każdy człowiek ma wolność wyboru - może wybrać palenie lub zrezygnować z niego. Na podstawie debaty dochodzimy do wniosku, że skutki palenia papierosów są trwałe, papierosy niszczą zdrowie i skracają życie. Dokonując w przyszłości wyboru należy kierować się roztropnością.
Wnioski mogą być formą notatki w zeszycie uczniów.
Na zakończenie pracy lekcyjnej uczniowie otrzymują do rozwiązania grę dydaktyczną: "Tytoń albo zdrowie". Najlepiej wykonane prace będą ocenione.

Praca domowa:
Narysuj plakat dotyczący szkodliwości palenia papierosów.

Dorota Grzęda

Dorota Grzęda - nauczycielka biologii w Publicznym Gimnazjum nr 2
oraz przyrody w Szkole Podstawowej nr 11 w Jarosławiu

Informacja dla nauczyciela.
Odpowiedzi do gry dydaktycznej:

1. Nieprawda
2. Prawda
3. Nieprawda
4. Nieprawda
5. Prawda
6. Nieprawda
7. Nieprawda
8. Prawda