Każdy wychowawca co najmniej dwa razy w ciągu roku szkolnego staje przed dylematem: jaką oceną z zachowania nagrodzić swoich wychowanków? Pomimo że skala ocen pozostaje dość obszerna (od wzorowego poprzez bardzo dobre, dobre i poprawne \aż do nieodpowiedniego i nagannego), to i tak stawiany stopień bardzo często jest nieobiektywny, co zauważają nie tylko sami nauczyciele, ale i uczniowie. Chociaż ocena z zachowania nie ma wpływu na promowanie ucznia do następnej klasy, to obserwuje się niechęć nauczycieli do stawiania ocen nieodpowiednich, nie mówiąc już o nagannych. Często bywa tak, że dwa razy w roku (przed klasyfikacją śródroczną i końcoworoczną) serca wychowawców miękną jak wosk i starają się wręcz zapominać złe uczynki popełnione w ciągu semestru przez swych uczniów. Stąd - pomimo stałych narzekań na zachowanie niektórych - ostateczna ocena nie odzwierciedla rzeczywistych faktów. Okazuje się później, że w szkole są prawie tylko i wyłącznie "wzory" i osoby zachowujące się bardzo dobrze lub co najmniej dobrze. Takie niekonsekwentne postępowanie nauczycieli powoduje, iż uczniowie zachowują się coraz gorzej, bo wiedzą, że ostatecznie nie poniosą z tego tytułu zbyt wielkich konsekwencji.

Aby wyeliminować subiektywizm w tym względzie, w naszej szkole przyjęto punktowy system oceny zachowania uczniów (w załączeniu). Jego istota polega na tym, że każdy gimnazjalista otrzymuje na wstępie 200 punktów, które może odpowiednio powiększyć lub utracić. Jasno określone zasady uzyskiwania punktów zarówno dodatnich jak i ujemnych sprawiają, że uczeń zawsze wie, na co "się naraża" swoim konkretnym zachowaniem, np. jeśli nie ma obuwia zmiennego, to jest świadom realnej możliwości utraty pięciu punktów.

W pierwszym roku istnienia tego systemu w szkole (gdy jeszcze skala ocen z zachowania była czterostopniowa: wzorowe, dobre, poprawne i nieodpowiednie) został on zweryfikowany przez uczniów i nauczycieli. Okazało się, że co najmniej w 90% spełnia swoje zadanie. Przeważająca większość uczniów wzmocniła swoje starania w celu uzyskania punktów pozytywnych, aby otrzymać co najmniej ocenę dobrą z zachowania. Z kolei prawie wszyscy starali się przynajmniej nie stracić nic z tych 200 punktów. W sposób widoczny wzrosła aktywność naszych wychowanków na forum szkoły i poza nią. Natomiast przy wystawianiu ocen nikt nie miał do nikogo pretensji, bo sytuacja była jasna i klarowna.

Po rocznym funkcjonowaniu punktowej skali oceny zachowania skonstatowaliśmy (kadra pedagogiczna), że już tylko jednostki w poszczególnych klasach są niezdyscyplinowane, a ich zachowanie pozostawia wiele do życzenia. Ale i na to znaleźliśmy w końcu radę. Po konsultacjach i rozmowach z rodzicami opracowaliśmy swoisty "dzienniczek" dla uczniów, który ma ich dodatkowo dyscyplinować. Ten 1-stronicowy dokument został wklejony do zeszytu z przedmiotu, który uczeń nosi niemalże codziennie (j. polski lub matematyka). Każdy nauczyciel, mający zastrzeżenia co do zachowania danego ucznia, może wpisać mu odpowiednią uwagę z konkretnym wyjaśnieniem, co złego uczeń zrobił. Rodzice z kolei - poinformowani o istnieniu owego dzienniczka - systematycznie kontrolują odpowiedni zeszyt dziecka i mają obowiązek własnoręcznym podpisem poświadczyć zapoznanie się z ewentualnymi uwagami. W związku z tym na bieżąco są informowani o wybrykach swoich pociech, co daje im możliwość natychmiastowego reagowania, czy to wobec dziecka, czy też przyjścia do szkoły w celu wyjaśnienia i bliższego zapoznania się z okolicznościami niewłaściwego zachowania ucznia. W tym samym "dzienniczku" wychowawca wpisuje wszystkie nieobecności ucznia na zajęciach, a podpis rodzica upoważnia do ich usprawiedliwienia. W ten sposób przy okazji wydaliśmy chyba skuteczną walkę podrabianiu zwolnień. Solidne wklejenie tej cennej kartki do zeszytu (za pomocą taśmy klejącej) uniemożliwia jej zgubienie. Dodatkowo utratę owej strony obwarowaliśmy odebraniem 100 punktów, więc wszyscy dbają o to, żeby ten niezwykle ważny "dokument" nie uległ zniszczeniu. Zdecydowanie poprawiło się zachowanie ogółu uczniów, a sprawowanie tych najbardziej niesfornych uległo radykalnej zmianie dzięki wprowadzeniu opisanych wyżej mechanizmów stałego monitorowania i natychmiastowego przesyłu informacji do rodziców. Na uwagę zasługuje fakt, że uczniowie, którzy "stracili" dużo punktów przez nieodpowiednie zachowania, z reguły starają się potem "odrobić" te braki i w związku z tym obserwuje się ich dużą aktywność (w pozytywnym znaczeniu tego słowa) na forum szkoły i w środowisku lokalnym. Sądzę, że w ten sposób osiągamy jeszcze jeden niezwykle pozytywny skutek wychowawczy, a mianowicie uczymy odpowiedzialności za swoje czyny, co z kolei pokrywa się z misją naszej szkoły - wychowywać do dorosłości przez odpowiedzialność.

Punktowy system oceny zachowania:

Zachowanie wyjściowe poprawne
Uczeń uzyskuje wyjściowo 200 pkt
zachowanie WZOROWE: powyżej 350 pkt.
zachowanie BARDZO DOBRE: 350-281 pkt.
zachowanie DOBRE: 280-200 pkt.
zachowanie POPRAWNE: 199-100 pkt.
zachowanie NIEODPOWIEDNIE: 99-0 pkt.
zachowanie NAGANNE: poniżej 0 pkt.

Uwaga! Oceny wzorowej nie może uzyskać uczeń:
a) który posiada na koncie (poza dodatnimi) 30 pkt. ujemnych,
b) uczeń posiadający 50 pkt. ujemnych nie może mieć sprawowania bardzo dobrego,
c) uczeń posiadający 100 pkt. ujemnych nie może mieć dobrego.

Jeżeli uczeń otrzyma naganę dyrektora szkoły, to bez względu na liczbę uzyskanych punktów może uzyskać najwyżej ocenę poprawną.

Uczeń zyskuje punkty dodatnie (+) za:

a) udział w konkursie przedmiotowym: I etap 15 pkt.,
II etap 20 pkt.,
III etap 30 pkt.,
b) udział w innych konkursach: 10 pkt. za każdy,
c) udział w zawodach sportowych:
- cykliczne rozgrywki międzyklasowe:
10 pkt. za całość,
- zawody międzyklasowe: 2 pkt.,
- igrzyska szkolne: 15 pkt.,
d) pomoc w organizacji imprezy szkolnej: 10 pkt.,
e) efektywne pełnienie funkcji w szkole: 25 pkt.,
f) efektywne pełnienie funkcji w klasie: 15 pkt.,
g) praca na rzecz szkoły: 10-20 pkt. (w tym praca w gazetce szkolnej, świetlicowej, w kabarecie, w kołach zainteresowań, praca w bibliotece itp.),
h) praca na rzecz klasy: 10-20 pkt. (wykonanie gazetki: 10 pkt., podlewanie kwiatów przez cały semestr: 20 pkt.),
i) pomoc kolegom w nauce: 10-30 pkt. (jednorazowa pomoc: 5 pkt.),
j) wkład pracy włożony w naukę, pracowitość, obowiązkowość: 15 pkt.,
k) wzbogacanie wyposażenia pracowni: 5-20 pkt. (przyniesienie kwiatka, gąbki: po 5 pkt.),
l) punktualność: 10 pkt.,
m) wysoka kultura osobista: 30 pkt.

Uwaga: w pkt. j, l, m, uczeń otrzymuje punkty jednorazowo na koniec semestru.

Uczeń uzyskuje punkty ujemne (-) za:
a) ucieczkę z lekcji: 5 pkt. (za każdą opuszczoną bez usprawiedliwienia godz. lekcyjną),
b) spóźnienie: do 5 spóźnień: 1 pkt. (za każde) powyżej 5: pkt. (za każde),
c) przeszkadzanie na lekcjach: 5 pkt.,
d) niewykonanie polecenia nauczyciela: 5 pkt.,
e) aroganckie odzywanie się do nauczyciela: 10 pkt.,
f) niewypełnianie obowiązków dyżurnego: 5 pkt.,
g) bójki uczniowskie: 10-50 pkt.,
h) ubliżanie koledze: 5 pkt.,
i) wulgarne słownictwo: 5pkt.,
j) krzyki na korytarzu: 5 pkt.,
k) kradzież 50-100 pkt.,
l) palenie papierosów: 10 pkt za każde przyłapanie, również za towarzyszenie palącemu,
m) picie alkoholu: 100 pkt.,
n) zażywanie, posiadanie lub rozprowadzanie narkotyków: 100 pkt.,
o) wyłudzanie pieniędzy: 50 pkt.,
p) zaśmiecanie otoczenia: 5 pkt.,
r) brak obuwia zamiennego: 5 pkt.,
s) przebywanie w szatni na przerwach: 10 pkt.,
t) zorganizowana przemoc: 50-100 pkt.,
u) niszczenie mienia szkolnego: 10-50 pkt.,
v) prowokowanie kolegów do złych uczynków: 50-100 pkt.,
w) nieodpowiednie zachowanie w stosunku do pracowników szkoły, kolegów i innych: 10-100 pkt.,
x) podrobienie podpisu, zwolnienia lub oceny: 50 pkt.,
y) wychodzenie poza teren szkoły w czasie przerw lub lekcji: 10 pkt.,
z) inne wykroczenia przeciw regulaminowi uczniowskiemu: 10-100 pkt.

Bożena Karasińska
BoŻena Karasińska - nauczycielka języka polskiego w Gimnazjum w Wierzawicach