Dziecko rozpoczynające naukę w szkole powinno osiągnąć pełną dojrzałość szkolną. Tym pojęciem określa się zarówno dojrzałość fizyczną, intelektualną, społeczną jak i emocjonalną. Oznacza to, że dziecko jest w stanie rozumieć, zapamiętać treści oraz opanować umiejętności przewidziane programem nauczania w klasie

I. Dodatkowo powinno umieć podporządkować się wymaganiom szkolnym w zakresie skupienia uwagi na lekcjach, odrabiania zadań domowych i zgodnego współżycia z kolegami. Poziom tej dojrzałości zależy nie tylko od potencjalnych możliwości intelektualnych, ale również od tego, czy dziecko od wczesnego dzieciństwa miało odpowiednie warunki rozwoju i było właściwie stymulowane. Stymulacja ta powinna mieć miejsce przede wszystkim w środowisku domowym dziecka. Rodzice powinni: zaspokajać potrzeby poznawcze dziecka; stwarzać okazje do współdziałania z rodzeństwem lub innymi dziećmi z najbliższego otoczenia; stawiać wymagania dostosowane do jego możliwości i jednocześnie rozwijać pożądane zachowania społeczne.

Wielu uczniów rozpoczynających naukę w klasie pierwszej nie osiąga pełnej dojrzałości szkolnej, pozwalającej sprostać wymaganiom przewidzianym programem nauczania. Najczęściej pochodzą oni ze środowiska charakteryzującego się niskim poziomem wykształcenia rodziców i złym statusem materialnym uwarunkowanym dużym bezrobociem. Obserwuje się duży odsetek rodzin niepełnych, wielodzietnych, dotkniętych problemem alkoholowym i mających konflikt z prawem. Rodzice pierwszoklasistów z tych rodzin nie zwracają uwagi na konieczność wspierania dziecka w rozwoju. Często zdarza się, że nie posyłają swojego dziecka do grupy zerowej.

W środowisku, w którym większość potrzeb dziecka jest zaspokajana, gotowość do podjęcia nauki szkolnej dokonuje się niepostrzeżenie i nie wymaga szczególnych zabiegów ani ze strony rodziców, ani ze strony nauczycieli.

Wprowadzenie obowiązku uczęszczania do grupy zerowej w istotny sposób może zmienić sytuację dziecka, bowiem dojrzałość szkolna nie jest czymś, na co trzeba czekać, ale jest czymś, co można i powinno się kształcić. Działania te należy podjąć jak najwcześniej.

W okresie wczesnoszkolnym nadrzędnym celem edukacji jest wspomaganie dziecka we wszechstronnym rozwoju. Z racji pełnionych obowiązków, tj. pedagoga szkolnego i logopedy reedukatora na terenie naszej placówki, podjęłyśmy się realizacji przedsięwzięcia zapoczątkowującego proces wspierania ucznia. Jest nim opracowana przez nas wstępna diagnoza rozwoju ucznia rozpoczynającego naukę w klasie pierwszej. Obejmuje ona swym zasięgiem wszystkich uczniów rozpoczynających naukę w naszej szkole. Każdego roku jest to grupa ok. 100 uczniów. Diagnoza ta stanowi punkt wyjścia do realizacji programu nauczania z uwzględnieniem indywidualnych możliwości i potrzeb każdego ucznia.

W wyniku przeprowadzanej przez nas od kilku lat wstępnej diagnozy, zauważamy stale zwiększającą się liczbę dzieci, które w wieku siedmiu lat nie osiągają dojrzałości szkolnej. W wielu przypadkach z tego powodu obowiązek szkolny powinien być odroczony. Najczęściej jednak dzieci rozpoczynają naukę w szkole, ponieważ rodzice nie stosują się do wskazań nauczycieli grupy zerowej i zaleceń pracowników Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej o odroczeniu.

Przeprowadzanie wstępnej diagnozy pozwala szybko rozpoznać grupę dzieci, których ten problem dotyczy. Zdarza się, że rodzice niechętnie ujawniają informacje związane z występującymi u dziecka zaburzeniami rozwojowymi. Wiele dzieci, u których stwierdzamy zakłócenia w rozwoju funkcji percepcyjno-motorycznych nie było przebadanych w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej.

Przedstawione niżej wyniki wstępnej diagnozy, przeprowadzonej we wrześniu 2004 r., obrazują skalę występujących zakłóceń w rozwoju funkcji percepcyjno-motorycznych u uczniów z naszej szkoły. Wyniki te zbliżone są do wyników naszych badań z ubiegłych lat i mają tendencję wzrastającą.

Badania prowadziłyśmy według opracowanego przez nas scenariusza, zawierającego następujące próby:

Dla określenia:

poziomu analizy i syntezy wzrokowej, spostrzegania i sprawności manualnej:
- odtwarzanie figur geometrycznych
- składanie obrazka z części bez wzoru
- wskazywanie różnic między obrazkami
poziomu analizy i syntezy słuchowej:
- test analizy i syntezy słuchowej I. Styczek
umiejętności czytania:
- rozpoznawanie liter
- czytanie wyrazów i krótkich zdań
poziomu artykulacji:
- układanie historyjki obrazkowej
- badanie sprawności artykulacyjnej (kwestionariusz obrazkowy G. Demel)
lateralizacji
- badanie stronności ciała
znajomości pojęć matematycznych:
- rozumienie pojęć
- dokonywanie operacji matematycznych.

Wyniki uzyskane podczas badań odnotowujemy w indywidualnej karcie ucznia. Diagnozując od kilku lat uczniów rozpoczynających naukę w naszej szkole, zauważamy wiele pozytywnych aspektów tego przedsięwzięcia. Możemy określić u badanych uczniów występujące zakłócenia w rozwoju funkcji percepcyjno-motorycznych. Mamy możliwość zaobserwowania, czy dziecko stara się pokonywać trudności, czy jest chętne do współpracy, czy ma trudności z koncentracją uwagi. Wiemy wtedy, jakie są potrzeby i możliwości edukacyjne naszych przyszłych wychowanków.

Jednak samo przeprowadzenie badań nie spowoduje wyrównania szans edukacyjnych uczniów, u których stwierdzamy zakłócenia. Dalszym etapem jest kwalifikowanie uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych do zespołów zajęć korekcyjno-kompensacyjnych i logopedycznych.

Tak zorganizowana opieka daje możliwość indywidualnej pracy z uczniem, a tym samym stymulowania jego rozwoju w zakresie zakłóconych funkcji. Sprzyjają temu istniejące w naszej placówce warunki. Zatrudniony jest logopeda-reedukator. Posiadamy odpowiednio wyposażony i dostosowany do potrzeb gabinet terapii pedagogicznej. Uczniowie, u których zakłócenia mają charakter sprzężony, dodatkowo uczęszczają na zajęcia specjalistyczne do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej.

Celem wspierania rozwoju ucznia, także podczas zajęć edukacyjnych i na terenie domu, opracowujemy dla nauczycieli i rodziców wskazania i zestawy ćwiczeń usprawniających funkcje u dziecka. Taki proces kształcenia jest możliwy dzięki stałej i systematycznej współpracy nauczyciela z logopedą-reedukatorem, pedagogiem szkolnym oraz rodzicami dziecka, a także innymi instytucjami wspomagającymi rozwój dziecka, np. Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną. Warunkiem niezbędnym powodzenia terapii jest przede wszystkim systematyczny udział dziecka w zajęciach specjalistycznych.

Mając na uwadze dobro dziecka, widzimy konieczność wczesnego diagnozowania ucznia rozpoczynającego naukę w szkole. Podobne stanowisko zajmują współpracujący z nami nauczyciele. Choć realizowane przez nas przedsięwzięcie jest czasochłonne, to przynosi ogromną korzyść dla ucznia. Jest nią wyrównanie szans edukacyjnych. Charakter profilaktyczny działań sprawia, że nie nawarstwiają się zaległości w wiadomościach i umiejętnościach przewidzianych programem nauczania. Stopniowo wzrasta poczucie wartości ucznia. Obserwujemy u niego mniej zachowań dysfunkcyjnych, jak: wagary, agresja, zaburzenia emocjonalne. Działania te niewątpliwie podwyższają jakość pracy szkoły i stanowią ofertę edukacyjną, z której zadowoleni są zarówno rodzice, jak i uczniowie.

Alicja Nowogrodzka, Ewa Pieniężna

Literatura:
1. Wilgocka-Okoń B.: Gotowość szkolna dzieci sześcioletnich, Wyd. Akademickie Żak, 2003.
2. Wilgocka-Okoń B.: Dojrzałość szkolna dzieci a środowisko, Wyd. Akademickie Żak, 2003.
3. Przetacznik M., Makiełło-Jarża G.: Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, WsiP, 1992.
4. Standardy oceny jakości pracy szkół i placówek - załącznik do Rozporządzenia MENiS z dn. 23 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego (Dz. U. nr 89, poz. 845).
5. Stróżyński K.: Jakość pracy szkoły - praktycznie, Wyd. Szkolne PWN, 2003.