Konspekt lekcji dla uczniów gimnazjum

Cele

Po zrealizowanych zajęciach uczeń:
- wie, że rodzinna przyroda, krajobrazy mogą dawać radość istnienia,
- uczy się przyjmowania i okazywania wyrazów wdzięczności,
- zdaje sobie sprawę, że duma z męstwa rodaków to wyraz patriotyzmu,
- pozna sposoby kultywowania tradycji narodowych i religijnych.

Formy i metody

pogadanka, praca w grupach, rozmowa kierowana, praca z tekstem

Materiały i środki dydaktyczne

- Słownik języka polskiego i opracowania literackie,
- koperty z zadaniami (załącznik 1),
- punktacja i ocena (załącznik 2),
- przesłanie ks. Józefa Tischnera (załącznik 3),
- odpowiedzi do zadań (załącznik 4),
- tekst Pana Tadeusza (3 egzemplarze),
- fotografie dworu szlacheckiego z XIX w. i ubiorów z tego okresu.

Literatura

1. Bystroń J., Dzieje obyczajów w dawnej Polsce.
2. Krzywobłodzka B., Stare i nowe obyczaje.
3. Bubak J., Księga naszych imion.
4. Żygulski Z., Polski mundur wojskowy.

Przebieg zajęć

1. Sprawdzenie w Słowniku języka polskiego i zapisanie w zeszytach znaczenia wyrazów: "kontynuacja" i "styl życia".
2. Pogadanka
- Jakimi przedmiotami zwykle ozdabiacie swój pokój (ulubione drobiazgi, sprzęty, dekoracje ścian)?
- Czy jest to dobór przypadkowy, czy też świadomy i przemyślany?
3. Konkurs klasowy "Tradycje narodowe w Panu Tadeuszu"
a) Podział uczniów na 3 grupy i losowanie kopert z przydzielonymi zadaniami (załącznik 1) oraz możliwymi do zdobycia punktami.
b) Praca w grupach. Formułowanie odpowiedzi w formie pisemnej na poszczególne pytania; uczniowie mogą posiłkować się tekstem Pana Tadeusza oraz przygotowanymi pomocami (fotografie dworu szlacheckiego z XIX wieku, ubiorów, itp.).
c) W trakcie pracy uczniów nauczyciel przygotowuje na tablicy lub na arkuszu tabelę z kolejnymi pytaniami dla 3 grup.
d) Po wykonaniu zadania poszczególne grupy oceniają siebie podliczając liczbę zgromadzonych punktów i sugerują ocenę (wg załącznika 2).
e) Liderzy grup podchodzą kolejno do tablicy i zapisują w przygotowanej przez nauczyciela tabeli odpowiedzi na poszczególne pytania. Podają także liczbę zdobytych punktów i sugerowaną ocenę. Wysłuchują opinii nauczyciela, który może skorygować ocenę i dokonać ewentualnych uzupełnień odpowiedzi uczniów. Wskazane, aby w tej fazie lekcji włączyli się i uzupełniali odpowiedzi również uczniowie z innych grup.
f) Sporządzenie notatki w zeszytach; będzie nią przepisana z tablicy tabela z odpowiedziami zapisanymi przez poszczególne grupy.
4. Wyświetlenie na foliogramie przesłania ks. Józefa Tischnera (załącznik 3); przepisanie do zeszytów, analiza i ewentualnie dyskusja nt. potrzeby sięgania do przeszłości i tradycji, rozmowa kierowana nt. istoty przesłania.
5. Pogadanka.
- Które wartości i sposoby postępowania bohaterów Pana Tadeusza warte są kontynuowania w dzisiejszej rzeczywistości?
Spodziewane odpowiedzi uczniów:
- duma z osiągnięć poprzednich pokoleń i chęć ocalenia od zapomnienia ważnych wydarzeń patriotycznych i kulturalnych naszej ojczyzny,
- docenianie dobrodziejstwa posiadania rodziny,
- gotowość do czynienia dobra, udzielania pomocy,
- gościnność,
- utrzymywanie ładu i porządku w domu i otoczeniu,
- ostrożność wobec naśladowania cudzoziemszczyzny,
- promowanie kultury duchowej i materialnej własnego regionu i kraju,
- dostrzeganie walorów przyrody ojczystej.
6. Podsumowanie nauczyciela.
7. Zadanie domowe.
Dokonaj pisemnej odpowiedzi na jeden z wybranych tematów:
a) Co dobrego robisz dla swojego otoczenia: rodziny, środowiska, kraju?
b) Jakie korzyści duchowe czerpiesz z przebywania w rodzinnym domu?
c) Jak wygląda strój regionalny noszony w twojej okolicy?
d) Przypomnij pochodzenie swojego imienia, czy realizujesz jego znaczenie w swoim życiu?
e) W jaki sposób okazujesz wdzięczność rodzicom, przyjaciołom, znajomym?

ZAŁĄCZNIK 1
- polecenia dla grup

Grupa I
1. Czym Gospodarz ozdobił ściany pokoju w swoim domu? (2 punkty)
2. Jaki tytuł miała piosenka, której melodię odtwarzał stary zegar? (1 punkt)
3. Skąd Zosia wyjęła podarunek dla Tadeusza wyjeżdżającego z domu? (1 punkt)
4. Gdzie znajdował się dom Gospodarza, jak wyglądał i jak był nazywany? (3 punkty)
Grupa II
1. Co Gospodarz uczynił dla brata i jego syna? (1 punkt)
2. Dlaczego bratanek miał na imię Tadeusz i jakie jest znaczenie tego imienia? (2 punkty)
3. Co zawdzięczał Gospodarzowi Wojski i jak on oraz inni domownicy okazywali swą wdzięczność? (1 punkt)
4. W jaki sposób Gospodarz organizował wolny czas, jakich zasad przestrzegał podczas posiłków, a co proponował domownikom wieczorem? (3 punkty)
Grupa III
1. Gdzie odbyła się uroczystość religijna z udziałem mieszkańców Soplicowa i gości? (1 punkt)
2. Jaką nazwę miał ołtarz, na którym mieszkanki Soplicowa położyły kwiaty? (1 punkt)
3. W jakim stroju Gospodarz przyszedł na ucztę zaręczynową bratanka, a jak byli ubrani Tadeusz i Zosia? (3 punkty)
4. Z jakich upodobań Sopliców żartowała, a nawet kpiła Telimena i rozmawiając z Hrabią nazywała je chorobą? (2 punkty)

ZAŁĄCZNIK 2
- Punktacja i ocena

21 - 20 pkt. = 6 9 - 5 pkt. = 3
19 - 15 pkt. = 5 4 - 1 pkt. = 2
14 - 10 pkt. = 4

ZAŁĄCZNIK 3

Pokolenie żyjących jest wielkie, nie tylko wielkością tego, co zamierza dokonać, lecz również wielkością tych, których dzieło kontynuuje.
Józef Tischner, Myślenie według wartości, Wyd. Znak, Kraków 1993.

ZAŁĄCZNIK 4
- Odpowiedzi do zadań

Grupa I
ad. 1 Ściany pokoju ozdobił portretami bohaterów narodowych: Tadeusza Kościuszki, Jakuba Jasińskiego, Tadeusza Rejtana.
ad. 2 Postarał się o taki zegar, którego pozytywka odtwarzała melodię Pieśń Legionów, czyli "Jeszcze Polska nie zginęła".
ad. 3 Podarunek dla Tadeusza Zosia wyjęła z domowego ołtarzyka.
ad. 4 Dom znajdował się na pagórku, był porządnie utrzymany, drewniany, z gankiem, podmurowany, obielony, otoczony ogrodem i sadem, a nazywany dworem.

Grupa II
ad. 1 Korespondował z bratem i zaopiekował się jego synem, zapewniając mu wykształcenie i troszcząc się o jego przyszłość.
ad. 2 Bratanek otrzymał imię Tadeusz, dla upamiętnienia wodza Tadeusza Kościuszki.
ad. 3 Do rodzinnego domu Gospodarz przyjął również swojego dalekiego krewnego - Pana Wojskiego, który troszczył się o jego zdrowie i bezpieczeństwo. Inni odwdzięczali się przez tytułowanie, ukłon i ucałowanie ręki.
ad. 4 W wolnym czasie właściciel organizował najbliższym życie towarzyskie: spacery, grzybobranie i przyjmowanie gości. Posiłki spożywał wspólnie z rodziną i przyjaciółmi, przestrzegając zasad tradycyjnego obyczaju jak: tytułowanie, przygotowanie najlepszego miejsca dla osoby najstarszej, sprawującej urząd oraz gościa, modlitwa przed jedzeniem, elegancja wobec kobiet, podtrzymywanie interesującej rozmowy, łagodzenie sporów. Wieczorem zapraszał przed dom do obserwacji rozgwieżdżonego nieba, opowiadania i słuchania gawęd, wspomnień przeszłości i snucia planów na przyszłość.

Grupa III
ad. 1 Uroczystość z udziałem mieszkańców i gości odbyła się w miejscowej kaplicy.
ad. 2 Kwiaty zostały położone na ołtarzu Matki Zbawiciela.
ad. 3 Na ucztę zaręczynową bratanka Gospodarz włożył kontusz, Tadeusz mundur wojskowy (ułański), a Zosia strój regionalny.
ad. 4 Soplicom (Gospodarzowi i Tadeuszowi) najbardziej podobało się wszystko co rodzime: przyroda, obyczaje, moda, polska mowa i bohaterska przeszłość.

Antonina Solarczyk