Konspekt lekcji języka polskiego dla kl. VI szkoły podstawowej

O czarodziejska ojców mowo droga,
Rycerska, twarda i jak stal chropawa.
Jak anioł jasna, jak naród uboga
A miła sercu jak rodzinna sława.
T. Lenartowicz

Przebieg zajęć:

1. Pogadanka.
W jaki sposób możemy przekazywać sobie informacje?
Uczniowie prezentują różne sposoby porozumiewania się (język, mimika, gesty).
Stwierdzamy, że język jest najdoskonalszym środkiem komunikowania się, wyrażania myśli i uczuć, przekazywania informacji.

2. Prezentacja.
Fragmenty przemówienia Henryka Sienkiewicza wygłoszonego w 1899 r. w Poznańskiem podczas uroczystości odsłonięcia pomnika Juliusza Słowackiego: (wskazane wyświetlenie poniższego cytatu na foliogramie i przepisanie go do zeszytów lub wklejenie kserokopii).
Można by mniemać że Bóg tworząc Polaków rzekł im: Oto na domiar wszystkiego daję wam spiż dźwięczny a niepożyty, taki, z jakiego ludy żyjące przed wami stawiały posągi swym bohaterom, daję wam złoto błyszczące i giętkie, a wy z tworzywa tego uczyńcie mowę waszą.
I została ta mowa niepożyta jak spiż, święta i droga jak złoto, jedna z najwspanialszych na świecie, tak wspaniała, tak dźwięczna, że chyba tylko język Hellenów może się z nią równać1.

3. Analiza tekstu.
Interpretacja słów Henryka Sienkiewicza
a) Wyjaśnienie znaczenia wyrazów: spiż, spiżowy.
b) Wskazanie określeń i porównań charakteryzujących polszczyznę.
c) Akcentujemy, że Sienkiewicz ceni polską mowę, gloryfikuje ją.

4. Wysłuchanie pieśni Bogurodzica.

5. Miniwykład.
Nauczyciel wyjaśnia, że Bogurodzica jest najstarszym zachowanym zabytkiem piśmiennictwa polskiego, pierwszym polskim hymnem narodowym. Powstała pod koniec XII w., napisana w języku staropolskim (zawiera archaizmy).

6. Zapisanie tematu lekcji.

7. Recytacja wiersza Marii Konopnickiej o dzieciach z Wrześni.

8. Przypomnienie utworów: Marii Dąbrowskiej Marcin Kozera, Elizy Orzeszkowej A... B... C...

9. Pogadanka.
Jaką rolę pełnił język ojczysty w czasach niewoli narodowej?
Rozmowa na bazie ww. utworów i wiedzy historycznej uczniów.
Język to coś cennego, to skarb narodowy, który zaborcy za wszelką cenę chcieli nam odebrać, skarb, którego musimy strzec.

10. Odwołanie się do poznanych w kl. V utworów: Kronika Polska Galla Anonima, Wigilia na Wawelu, Legenda o cudownym pierścieniu, aby dowieść, że język to również skarbnica wiedzy o przeszłości, bowiem w tekstach historycznych zawarta jest wielowiekowa tradycja naszego narodu. Wiele wyrazów w naszym języku pochodzi z języka łacińskiego i greckiego.
Notatka w zeszytach (schemat).

11. Mapa mentalna - praca w grupach.
a) podział uczniów na grupy,
b) rozdanie arkuszy papieru z narysowanym schematem,
c) uczniowie w grupach wypełniają pola schematu,
d) prezentacja pracy grup przez liderów,
e) porównanie schematów i ustalenie wspólnej "uniwersalnej" mapy,
f) przerysowanie schematu do zeszytu.

12. Interpretacja wypowiedzi Kazimierza Wierzyńskiego:
Słowo jest nie tylko dźwiękiem,
którym wyraża się pojęcie,
nie tylko środkiem porozumiewawczym (...),
toczy się na przestrzeniach wielu setek lat,
ma swoje wzniesienia i upadki,
rozkwita albo umiera.

13. Podsumowanie nauczyciela nt. wartości ojczystego języka.

Anna Chojnacka

Literatura:
1. Hertz P., Kopaliński W., Księga cytatów z polskiej literatury pięknej, Warszawa 1998.
2. Jaroszyński P., Patrzmy na rzeczywistość, Warszawa 1998.
3. Konopnicka M., W obronie polskiej mowy.
4. Lewińska A., Rogowska E., Język polski kl. V - podręcznik do kształcenia literackiego, Wyd. M. Rożak, Gdańsk 2000.
5. Lewińska A., Rogowska E., Język polski kl. VI - Dziwię się światu - podręcznik do kształcenia literackiego, Wyd. M. Rożak, Gdańsk 2000.
6. Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. A. Markowskiego, PWN Warszawa 2002.
Przypisy:
1. Jaroszyński P., Patrzmy na rzeczywistość, Warszawa 1998, s. 138.