Konspekt lekcji dla klas IV-VI szkoły podstawowej

Przebieg zajęć:

1. Próba odpowiedzi na pytanie: "W jaki sposób młodzież spędza czas wolny?”.
Nauczyciel przygotowuje duży arkusz papieru i pisak. Uczniowie spontanicznie, głośno wymieniają czynności, które nauczyciel zapisuje na papierze, dzieląc je na dwie grupy. Po wyczerpaniu propozycji nauczyciel przypina papier do tablicy i wspólnie z uczniami ustala nagłówki do proponowanych sposobów spędzania wolnego czasu: np.
Ustalenie tematu zajęć.

2. Sprawdzenie wiadomości uczniów na temat alkoholu i jego działania na organizm człowieka, przeprowadzenie testu.
Test
Piwo nie zawiera prawdziwego alkoholu.
Prawda/Fałsz
Ludzie z wyższym wykształceniem
nie uzależniają się od wódki.
Prawda/Fałsz
Alkoholizm jest chorobą.
Prawda/Fałsz
Niektóre wina są dobrym lekarstwem
na przeziębienie.
Prawda/Fałsz
W wódce znajduje się inny alkohol
niż w piwie.
Prawda/Fałsz
Osobom z tzw. mocną głową
alkohol nie szkodzi.
Prawda/Fałsz
Piwo mogą spożywać osoby,
które ukończyły 16 lat.
Prawda/Fałsz
Kobiety upijają się szybciej niż mężczyźni. Prawda/Fałsz
Ktoś, kto ma silną wolę,
nie uzależni się od alkoholu.
Prawda/Fałsz
Niewielkie ilości alkoholu spożywane
codziennie nie szkodzą,
ale pomagają zachować zdrowie.
Prawda/Fałsz

Każdy uczeń odpowiada indywidualnie (anonimowo) na pytania "testu", który następnie jest zbierany i dokładnie mieszany. Ochotnik losowo wybiera pierwszy test, odczytując kolejne pytania i odpowiedzi. Po każdym pytaniu cała grupa zastanawia się i dyskutuje nad prawidłowością odpowiedzi.

3. Czym jest alkohol, jego wpływ na zdrowie człowieka - krótki wykład nauczyciela.
Nauczyciel podaje informacje dotyczące alkoholu i jego wpływu na najważniejsze narządy człowieka. Uczniowie powinni zapamiętać, że po spożyciu alkohol wędruje do żołądka, gdzie podrażnia błonę śluzową, po czym trafia do krwiobiegu. Wraz z krwią jest przenoszony do wątroby, którą uszkadza oraz do mózgu, w którym nieodwracalnie niszczy komórki nerwowe.

4. Wyjaśnienie przez nauczyciela przebiegu procesu uzależnienia, rozmowa kierowana.
Nauczyciel stawia na stole pojemnik z tabletkami, pytając jednocześnie uczniów, czy można ich używać bez ograniczeń i kto może dziecku podawać lekarstwa. Kieruje rozmową tak, by uczniowie zastanowili się nad tym, co może się stać, gdy jedna dawka lekarstwa, jedna tabletka nie spowoduje ustąpienia dolegliwości. W czasie dyskusji należy wyodrębnić słowa kluczowe: próbowanie, zażywanie, nadużywanie (używanie zbyt częste, w niewłaściwy sposób), uzależnienie. Następnie nauczyciel zapisuje wyodrębnione słownictwo na tablicy i w miarę dokładnie wyjaśnia jego znaczenie. Dla zobrazowania poszczególnych terminów można podawać różne przykłady. Należy podkreślić fakt, iż od alkoholu można się uzależnić podobnie jak od lekarstw i papierosów.

5. Odgrywanie scenek, zwrócenie uwagi na konieczność nauczenia się odmawiania, gdy ktoś zachęca do spożycia alkoholu.
Nauczyciel wybiera trzech uczniów z klasy. Każdemu z nich wręcza karteczkę z zapisanym zadaniem:
- Namów mnie do tego, bym zrezygnował z zadania klasie pisemnej pracy domowej.
- Namów mnie do tego, bym zrezygnował z zapowiedzianego na dzisiaj sprawdzianu.
- Namów mnie do tego, bym całą dzisiejszą lekcję poświęcił na grę w piłkę z uczniami na boisku szkolnym.

Wybrani uczniowie odgrywają scenki, w których próbują namówić nauczyciela do wykonania czynności zgodnie z otrzymaną instrukcją. Nauczyciel za każdym razem odmawia: stanowczo, żartobliwie. Po odegraniu scenek rozpoczyna się dyskusja na temat tego, w jaki sposób ludzie najczęściej namawiają do złego oraz jakie są metody odmawiania. Nauczyciel omawia zaprezentowane przez siebie sposoby odmawiania i informuje uczniów, że mówienia "nie" można się nauczyć.
Nauczyciel opowiada sytuację, na podstawie której dwoje dzieci odegra scenkę:
Do klasy przyszedł nowy uczeń. Chciałby zainteresować wszystkich swoją osobą i zyskać nowych kolegów. Po lekcjach próbuje zaprosić na piwo kolegę.
Jeden zachęca, zaprasza, jest natarczywy.
Drugi odmawia - można używać różnych argumentów: kulturalnie, ale stanowczo odmówić, tzn. "wykręcić się", zamienić to w żart.
Scenkę można kilkakrotnie powtórzyć.

6. Podsumowanie zajęć. Odpowiedzi na pytania:
- Czy łatwo jest odmawiać, gdy ktoś proponuje alkohol?
- Dlaczego należy odmawiać?

Anna Wodzińska

Literatura:
1. Bleja-Sosna B., Składanowska M., Poradnik dydaktyczny. Godziny wychowawcze. Materiały pomocnicze dla nauczycieli-wychowawców w gimnazjum w klasach I-III, Wydawnictwo Bea-Bleja, Toruń 2001.
2. Zajączkowski K., Promocja zdrowia w klasach IV-VI. Scenariusze zajęć, Oficyna Wydawnicza "Impuls", Kraków 2003.