Europę zjeździli wzdłuż i wszerz. Byli też na innych kontynentach - tam, gdzie na największych sportowych arenach walczyli polscy sportowcy. Chyba jednak nieraz to właśnie oni byli największymi gwiazdami naszego sportu. A przynajmniej jego wizytówką. Bo też trudno, oglądając telewizyjne relacje z wielkich sportowych wydarzeń ich nie zobaczyć. Po prostu nie ma takiej drugiej kolorowej, wesołej i żywiołowej grupy kibiców - to młodzież z Gimnazjum w Racocie.

Kiedy zbliża się czas odjazdu, w całej szkole panuje poruszenie. Ktoś dźwiga flagi, inny biegnie z dzwonkami, jeszcze inni niosą skrzynie z suchym prowiantem. Ci co jadą, żegnają się z koleżankami i kolegami, którzy tym razem muszą zostać. Potem do autobusu i w drogę. Z tyłu zostaje ich piękna, nowoczesna szkoła z dużą tablicą przy wejściu, informująca, kto jest patronem szkoły - polscy olimpijczycy. To zobowiązuje.

Wiara wariata

Jednak nie zawsze było tak fajnie. A właściwie to było tragicznie. W 1981 roku w Racocie funkcjonowała podstawówka. Mieściła się w maleńkim budynku. Nie było w nim nawet korytarzy, na których od biedy można by próbować prowadzić lekcje wf-u. O sali gimnastycznej nikomu się nawet nie śniło. O przyzwoitym boisku zresztą też. To, które określano tą szumną nazwą, było kawałkiem zapuszczonej łąki. Gdy tylko spadł śnieg czy deszcz, zamieniało się w grzęzawisko. Nie tylko nie można było na nim wtedy grać, ale nawet przez nie przejść.
I w tym roku właśnie rozpoczął w szkole pracę Wojciech Ziemniak, nowy nauczyciel wychowania fizycznego, pochodzący z Czempinia, pobliskiego miasteczka. Po studiach na AWF-ie w Gorzowie, zamieszkał w Kościanie i zaczął szukać pracy. Z Kościana do Racotu jest tylko kilka kilometrów. Jednak o tym, że trafił akurat do szkoły w tej miejscowości, zadecydował przypadek. Po prostu w całej okolicy jedynie tam był wolny etat dla wuefisty.
To, co zastał, najdelikatniej mówiąc, optymizmem nie napawało.

- Tylko, że ja jestem taki wariat i wierzę, że jak się chce coś zrobić, to można w każdych warunkach - przyznaje.
Wtedy chciał tylko rozruszać uczniów. Zaczął zabierać ich na biwaki i imprezy sportowe. Na początek w najbliższej okolicy. Z czasem zaczęli jeździć coraz dalej, aż w końcu można ich było spotkać w całym kraju - na największych imprezach sportowych, jakie się u nas odbywały. Młody nauczyciel i jego uczniowie dopingowali rywalizujących zawodników. Z takim zapałem, że po jakimś czasie stali się w polskim sportowym świadku dobrze znani.

Najlepszym dowodem było zaproszenie Wojciecha Ziemniaka w 1989 roku do siedziby PKOL-u w Warszawie, na spotkanie z Juanem Antonio Samaranchem.

Na nauczyciela wychowania fizycznego ten powiew wielkiego świata wpłynął bardzo dopingująco. Zaczął marzyć, by wraz z uczniami wyruszyć gdzieś za granicę. Nim jednak zdecydował się na próbę realizacji tego planu, minęło trochę czasu.

W 1992 roku Igrzyska Olimpijskie odbyły się w Barcelonie. Postanowił tam pojechać.

- Byłem przekonany, że to będzie udany wyjazd - opowiada. - Po prostu miałem pewność, że nie zawiodę się na moich uczniach. Gdy jeździliśmy po kraju, bacznie ich obserwowałem. Chciałem wiedzieć, czy da się z nimi wyjechać gdzieś dalej i na dłużej. Zadawałem sobie pytanie, czy są dość karni, zorganizowani i będą dobrze reprezentować swoją szkołę i kraj. Odpowiedź była jednoznaczna: mogłem na nich polegać. Jednak pozostawała sprawa najważniejsza: skąd wziąć środki na wyjazd?

Postanowił pojechać do Leszna, do wojewódzkiego kuratora oświaty. Ziemniak, wówczas już dyrektor racockiej podstawówki, miał nadzieję, że dostanie stamtąd jakieś pieniądze.

Jednak rzeczywistość przerosła jego najśmielsze marzenia - otrzymał prawie całą sumę. Resztę dołożyli rodzice wyjeżdżających. Do Hiszpanii z Racotu pojechał cały autokar uczniów wraz z opiekunami.
Już podczas tych pierwszych igrzysk, w których uczestniczyli, zwrócili na siebie uwagę mediów - i to nie tylko polskich. Grupa wyróżniała się w nawet największym tłumie, choćby samym wyglądem. Na sportowe obiekty przychodzą z twarzami pomalowanymi w narodowe barwy. Do tego w biało-czerwonych sportowych strojach i z flagami. Trudno ich więc nie zauważyć.

Liczyć tylko na siebie

Dyrektor wrócił z Hiszpanii uskrzydlony. Postanowił, że od tej pory będzie z uczniami regularnie jeździć po świecie.

Słowa dotrzymał. Na kolejnych igrzyskach pojawili się dwa lata później - w Lillehammer, w Norwegii. Po kolejnych dwóch latach czekała ich podróż na inny kontynent, do Atlanty. Później pojechali jeszcze dalej. W 1998 roku igrzyska odbywały w Nagano w Japonii. A potem rok 2000 i podróż aż do Sydney. Po tym wszystkim wyjazdy do Aten dwa lata temu roku i tegoroczny do Turynu - wydawały się przejażdżkami.

Jednak igrzyska to tylko część ich wypraw. Jeżdżą regularnie dwa - trzy razy w roku, po całej Europie, na mistrzostwa Europy i świata w różnych dyscyplinach sportowych. I na tym nie koniec. Ziemniak organizuje też uczniom wycieczki do miast, w których w przeszłości odbywały się igrzyska. W sumie - jak dotychczas - wyjeżdżali za granicę 26 razy.

Czasem były to prawdziwe wyprawy nie tylko jeżeli chodzi o odległość, jaką musieli pokonać, ale też czas spędzony w podróży. Najdłuższą odbyli w 2002 roku. Najpierw w sierpniu kibicowali w Monachium na mistrzostwach Europy w lekkiej atletyce. Stamtąd przez cały kontynent jechali autokarem do Lizbony, gdzie odbywały się Mistrzostwa Świata w Szermierce. A ponieważ każdy wyjazd to także okazja do wycieczek i do zwiedzania, więc podróż zajęła im trzy tygodnie. Między innymi odwiedzili wtedy w Lozannie siedzibę Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, Fatimę oraz Lourdes.

Od czasu reformy oświatowej Ziemniak został kierownikiem Gimnazjum w Racocie. To właśnie uczniów tej szkoły zabiera w świat. Zresztą w Polskę też, wciąż regularnie jeżdżą na odbywające się tu duże imprezy.
Nieodmiennie budzą podziw, połączony z pytaniem: "skąd pieniądze na takie kosztowne wyjazdy?". Ile razy o tym opowiadał, Ziemniak nie jest nawet w stanie policzyć. W każdym razie, tylko na pierwszy wyjazd do Hiszpanii dostał pieniądze. Od tego czasu musi sobie radzić sam. Opowieści zawsze zaczyna od stwierdzenia, że wcale nie potrzeba dużych pieniędzy, a przynajmniej znacznie mniejsze niż się wydaje.

- Gdy przygotowuję wyjazd, to w pierwszej kolejności myślę, jak obniżyć jego koszty - mówi. - A naprawdę można je bardzo zbić. Jednak za każdym razem w inny sposób, bo każdy wyjazd jest inny.

Na przykład igrzyska w Lillehammer. Wcześniej pojechał tam na rekonesans. Do Hamar, bowiem rywalizacja odbywała się w dwóch miejscowościach. Chciał znaleźć tanie noclegi w jakimś schronisku. Okazało się, że wszystkie schroniska młodzieżowe są pozamykane, funkcjonują jedynie latem.

Prosto z ulicy wszedł więc do pierwszej z brzegu szkoły. Tamtejszy dyrektor zgodził się przyjąć ich na czas igrzysk. Ale nie za darmo. Ziemniak przystał na stawiane przez niego warunki finansowe. Ustalili też, że będą w kontakcie. Trzeba było ustalić wszystkie szczegóły. Jednak czas płynął, początek igrzysk zbliżał się nieubłaganie, a Norweg się nie odzywał.

Pewnego dnia Ziemniak był w Warszawie. Nagle zobaczył, że przechodzi koło norweskiej ambasady.

- Wszedłem tam i poprosiłem jedną z pracownic, by wysłała fax do tamtej szkoły z pytaniem, co z moimi noclegami - opowiada. - Wysłała przy mnie. Pismo z urzędowym wydrukiem z ambasady zrobiło na dyrektorze takie wrażenie, że załatwiliśmy wszystko w ciągu kilku dni. Co więcej, za noclegi nie wziął od nas nawet korony.
Zawsze, gdy jedzie, stara się nocować w schroniskach młodzieżowych, miejscowych szkołach, polonijnych parafiach czy ośrodkach. Tam jest najtaniej. Tak właśnie spędzili kilkanaście dni w Sydney. Przy polskiej parafii znajduje się zgromadzenie sióstr nazaretanek, które chętnie ich przyjęły. Za darmo, poprosiły jedynie, by zapłacili za zużytą wodę i prąd. W Atenach spali w polskim przedszkolu, które w czasie wakacji było zamknięte.
Jeżeli jeżdżą po Europie, zabierają ze sobą tyle jedzenia, ile się da. Po miastach podróżują metrem, w ogóle komunikacją miejską. Na obiekty sportowe starają się wykupywać bilety zbiorowe.

- Trzeba przy tym pamiętać, by każdy wyjazd wcześniej starannie zaplanować - opowiada Ziemniak. - Przede wszystkim mieć wykupione noclegi. Poza tym zaopatrzyć się w mapy miast, wiedzieć gdzie są punkty informacji turystycznej, znać numery telefonów alarmowych oraz do polskich placówek dyplomatycznych.

Nagroda za pracowitość

Są trzy warunki, które uczniowie muszą spełnić, by jechać na igrzyska olimpijskie. Po pierwsze, trzeba się dobrze uczyć.

- Z tym, że to nie jest warunek dla najlepszych - informuje dyrektor. - Wtedy wystarczyłoby wziąć dziennik i przeliczyć średnią. Nigdy tak nie robię. U mnie ktoś może mieć słabsze oceny, ale ciężko na nie pracuje. Tymczasem ktoś inny ma znacznie lepszą średnią, ale dlatego, że z natury jest taki zdolny. Mógłby jednak być jeszcze lepszy. Dlatego za każdym razem, wyznaczając ucznia na wyjazd, konsultuję to z jego wychowawcą i nauczycielami. Krótko mówiąc, dobrze się uczyć i pracować.

Drugi warunek to aktywność w szkole. W pobliżu Racotu mieszka nastolatek, który urodził się z porażeniem mózgowym. Nie mógł nawet siedzieć, nie mówiąc o wykonywaniu takich czynności, jak na przykład samodzielne jedzenie. Pomóc mogły mu jedynie turnusy w Mielnie, gdzie prowadzi się rehabilitację w specjalnych "kosmicznych“ skafandrach. Według obecnych cen jeden turnus kosztuje 12 200 złotych. Rodziców chłopca nie stać, by zapłacić za chociaż jeden.

Jednak od lat pomaga im dyrektor Ziemniak. Organizuje zbiórki złomu i surowców wtórnych w powiecie kościańskim i w jeszcze kilku innych powiatach. Mieszkańcy wynoszą przed swój dom śmieci. Na przyczepy załadowują je nauczyciele i uczniowie.

Do tej pory zebrano z tych zbiórek tyle pieniędzy, że chłopak wraz z mamą był w Mielnie już dwadzieścia razy. Dziś samodzielnie siedzi, jeździ na trójkołowym rowerku, a od jakiegoś czasu używa komputera, podarowanego przez szkołę.

Opisane powyżej zasady dotyczą igrzysk, czyli imprez najważniejszych. Podczas pomniejszych wypraw zasady doboru są mniej restrykcyjne. Jednak zawsze Ziemniak stara się wpierw sprawdzić, jak dany uczeń zachowuje się poza domem.

Najlepszy sposób to wziąć go na biwak lub obóz, organizowany gdzieś w pobliżu. Jeżeli będzie się zachowywał poprawnie, to ma szanse na dalsze wyjazdy.

- Choć nie jest tak, że jak ktoś podpadnie, to go skreślam - opowiada Ziemniak. - Koń ma cztery nogi i się potknie, człowiek tylko dwie. Dlatego zdarzało się, że ktoś nabroił, ale jechał ze mną drugi raz. Różnie wtedy bywało, jednak niezmiennie stosuję zasadę drugiej szansy.

To także wychowanie

Dyrektor często powtarza, że wyjazdy wpływają pozytywnie na zachowanie uczniów w szkole i że w racockim gimnazjum nie ma narkotyków, subkultur czy wymuszania haraczy.

- To jednak nic niezwykłego. Wiele wiejskich szkół jest wolnych od tych problemów - twierdzi. - Za to myślę, że trudno byłoby znaleźć drugie gimnazjum, w którym uczniowie są tak zdyscyplinowani i w ogóle dobrze się zachowują. Owszem, są tacy co rozrabiają i nic na nich nie wpłynie, tacy są wszędzie. Większość uczniów stara się jednak dyscyplinować. Często źli mają wpływ na tych lepszych. Może jednak być inaczej, tak jak w Racocie. Tu rozrabiaki potrafią być usadzeni przez tych spokojniejszych. Po prostu mają oni zbyt wiele do stracenia, więc pilnują krnąbrnych kolegów.

Wyjazdy to nie tylko zabawa. Mają one też spełniać zadanie wychowawcze, w tym religijne. Z reguły odbywają się w weekendy. Ziemniak zawsze, obojętnie gdzie by nie był, w niedzielę idzie na mszę świętą. Zachęca też do tego uczniów, choć - jak zaznacza - nigdy nikogo nie zmusza.

Czasami, żeby się pomodlić, trzeba pokonać wiele przeszkód. Jak podczas igrzysk w Norwegii. W tym protestanckim kraju trudno o katolickich księży. Ten, który odprawiał mszę w Hamar, dojeżdżał z miejscowości oddalonej aż o 60 kilometrów. Ksiądz był Norwegiem, znał niemiecki i w tym języku odprawiał msze dla obcokrajowców. Jednak w jedną z niedziel do południa startowali Polacy, a ksiądz dojeżdżał do Hamar tylko w tym czasie.

- Znam niemiecki, poszedłem więc do księdza i zapytałem, czy nie odprawiłby mszy jeszcze po południu, dla nas? Zgodził się i specjalnie przyjechał jeszcze raz - wspomina Ziemniak.

Kiedyś byli na mszy w nocy, w Krakowie. Przyjechali tam późnym wieczorem. Ziemniak poszedł do najbliższej parafii i zapytał księdza, czy nie odprawiłby mszy. Też się chętnie zgodził, otworzył kościół, msza rozpoczęła się o godzinie 22.

Także podczas igrzysk w Turynie doszło do wydarzenia, które zapamiętają na długo.

- Poszliśmy na mszę i zachowywaliśmy się tak jak w kościele w Polsce - opowiada Ziemniak. - Proszę więc sobie wyobrazić nasze zdziwienie, gdy po wyjściu, pod kościołem Włosi zaczęli klaskać. Dlatego, że nie widzieli jeszcze grupy, która by się tak modliła i śpiewała.

Sportowe przyjaźnie

Młodzież z Racotu spotyka się ze sportowcami nie tylko podczas wyjazdów. Nasze zawodniczki i zawodnicy odwiedzają szkołę od lat. Trudno znaleźć sławę polskiego sportu, która tam nie była.

Ta przyjaźń przenosi się na sportowe stadiony i hale. Podczas halowych mistrzostw Europy w lekkiej atletyce w 2002 roku w Wiedniu Piotr Rysiukiewicz, po mistrzowskim biegu w sztafecie, zdjął swoje buty i rzucił je im.

W Sydney, gdy Robert Korzeniowski szedł po złoty medal na 50 kilometrów, część trasy pokonali biegnąc koło niego. Zresztą Korzeniowski to wielki przyjaciel Racotu, spotykają się regularnie.

Przyjaciół nie brakuje im wśród innych sportowców. Trudno, żeby było inaczej. Grupę z Racotu często określa się królami polskich kibiców czy najlepszą wizytówką naszego sportu. Wielokrotnie pokazywały ich polskie, a także największe stacje telewizyjne świata.

W styczniu odbywają się w Pałacu Kultury w Warszawie tradycyjne gale mistrzów sportu. Reżyserujący tę i ubiegłoroczną Janusz Zaorski zażyczył sobie, by w roli kibiców wystąpiła właśnie młodzież z Racotu. Nie chciał nikogo innego.

Kto oglądał gale, widział jak nagrodzeni sportowcy po kolei siadają wśród roześmianej, ubranej w narodowe barwy młodzieży - młodzieży z Racotu.

Zapewne ujrzymy ich tam także w przyszłym roku.

Teraz czas na Chiny

Ziemniak nie jest już dyrektorem gimnazjum w Racocie. W ubiegłorocznych wyborach parlamentarnych wybrano go do sejmu. Jest posłem.

Nie ma to jednak znaczenia, jeśli chodzi o wyprawy. Ma zamiar przygotowywać je tak samo jak dotychczas. Również zasady doboru uczniów nie ulegną zmianie. W tym najważniejsza z nich - że to wyjazdy dla uczniów gimnazjum w Racocie.

A za dwa lata czeka ich kolejna wielka wyprawa do dalekich Chin. Nie będzie to najdłuższa podróż, ale chyba najbardziej egzotyczna. W Państwie Środka na pewno racockich gimnazjalistów nie zabraknie. Bowiem stali się już nieodłącznym elementem światowych sportowych aren, które trudno sobie wyobrazić bez królów polskich kibiców.

Damian Szymczak