Scenariusz lekcji "wychowanie do życia w rodzinie"
dla gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych.

Cele:

• wzbudzenie poczucia odpowiedzialności za dokonywane wybory życiowe,
  
• kształcenie przekonania, że moment wyboru partnera należy przekształcić w proces wyboru,
  
• zapoznanie z najważniejszymi elementami procesu wyboru współmałżonka,
  
• zwrócenie uwagi na szczególne znaczenie okresu narzeczeństwa, w kontekście zdewaluowania jego wartości we współczesnym świecie,
  
• aktywizowanie myślenia na temat wartości najistotniejszych w życiu.

Formy i metody:
praca w grupach, burza mózgów, miniankieta, analiza tekstu, metaplan, akrostych.

Materiały i pomoce dydaktyczne:

• arkusz szarego papieru z napisem: "Jak należy przeżywać narzeczeństwo?";
  
• 4 paski kolorowego kartonu z pytaniami: na niebieskim: "Jak jest?"; na żółtym: "Jak być powinno?"; na różowym: "Dlaczego nie jest tak, jak być powinno?"; na zielonym: "Wnioski“;
  
• małe karteczki samoprzylepne lub zwykłe "cenki“ do przyklejania w 4 kolorach; odpowiadających kolorom kartonów z pytaniami (niebieskie, żółte, różowe, zielone);
  
• klej lub gumki do przyklejania;
  
• kartki formatu A4 - z pionowym napisem NARZECZEŃSTWO;
  
• tekst listu z książki ks. H. Łuczaka Dorastanie do miłości Warszawa 1994, s. 105;
  
• M. Braun-Gałkowska, W tę samą stronę, Antologia t. 2, Warszawa 1998. Wybrane fragmenty tekstów: M. Braun-Gałkowska, Wybór współmałżonka, s. 70-74, Ross Campbell, Wybór współmałżonka, s. 75-76, Andrzej Wielowieyski, Narzeczeństwo i zawarcie małżeństwa, s. 76-80 (powyższe teksty zostały zamieszczone na stronie www. wychowawca. pl)

Czas zajęć:
l 2 godziny lekcyjne (90 minut)

***

Przebieg zajęć:
Lekcję dobrze jest poprzedzić zajęciami dotyczącymi dokonywania wyborów, opublikowanymi w książce M. Braun-Gałkowskiej, W tę samą stronę. Książka dla nauczycieli o wychowaniu i lekcjach wychowawczych, s. 109-110.

1. Praca w grupach
Nauczyciel nie podaje tematu na początku lekcji. Dzieli klasę na grupy 4-5 osobowe. Uczniowie w grupach odpowiadają na pytanie podane przez nauczyciela: Nieraz pewnie przychodziło Wam w życiu dokonać jakiegoś wyboru, zastanówcie się w grupach i podajcie zapisując na kartkach cechy, jakimi może charakteryzować się wybór. Innymi słowy

- Jaki może być wybór?
(Przykłady: szybki, trafny, ważny, trudny, słuszny, idealny, bezmyślny, rozważny, błędny, zły, mądry, dobry, głupi, radosny, smutny).

Odczytanie pracy uczniów. Nauczyciel notuje na tablicy nie powtarzające się cechy. Wspólnie z uczniami podsumowuje cechy, jakimi powinien się charakteryzować wybór w ważnej sprawie.

2. Pogadanka
Spróbujcie się teraz przez chwilę zastanowić i odpowiedzieć na pytanie: Jakich wyborów dokonujemy w życiu? Jakie wybory przed nami stają? Z jakimi przychodzi nam się zmierzyć?

Uczniowie kolejno notują na tablicy (przykłady): wybór zawodu, stanu cywilnego, współmałżonka, szkoły, dziewczyny, spodni, samochodu, mieszkania.

Wybory mają różne znaczenie. Zastanówmy się i zaznaczmy wśród podanych przez was te, które są najważniejsze dla człowieka (np. przez podkreślenie na tablicy). Wśród tych najważniejszych znajduje się wybór współmałżonka.

Nauczyciel dopiero teraz podaje temat zajęć: NARZECZEŃSTWO (Zapisanie tematu przez uczniów).

3. Miniankieta
Uczniowie samodzielnie w formie pisemnej odpowiadają na pytanie: Jaka jest różnica między narzeczeństwem a chodzeniem ze sobą? Następnie kolejno odczytują wypowiedzi. Nauczyciel podsumowuje, podkreślając, że narzeczeństwo jest to szczególny czas przygotowania się do związku na całe życie - do małżeństwa i dotyczy osób, które już wstępnie zdecydowały się razem założyć rodzinę.

4. Metoda sytuacyjna - odczytanie listu Róży (lat 35) z książki Dorastanie do miłości
"Kiedy się o mnie starał - był uroczy. Wszystko w nim było: życzliwość, wierność, czułość, opieka; a ta butna postawa, a to wojownicze stawianie się, gdy ktoś się do mnie zbliżał!

Po ślubie okazał się inny. Pije, ciągnie go złe towarzystwo, dom mu prawie niepotrzebny, a pieniądze na życie muszę wyciągać prawie że awanturami. Jak mi ktoś przykrość zrobi, to śmieje się z tego, że dobrze mi tak. Patrzę na niego i myślę sobie: niemożliwe, żeby to był ten, za którego wyszłam za mąż... I teraz się okazuje, kogo poślubiłam. Nie ma on niczego z tych zalet, które kiedyś tak mnie zachwycały. A tyle ma nieznośnych wad. Wady te może "przykryć“ tylko moja własna miłość, którą ślubowałam aż do śmierci. Boże mój, czy ja to potrafię?
Róża

5. Metaplan - "Narzeczeństwo - współna droga - ale jaka?"
a) podział uczniów na trzy grupy (np. za pomocą odliczania do trzech)

b) uczniowie w grupach odpowiadają na pytanie: "Jak jest?" - czyli jak współcześnie przeżywa się okres narzeczeństwa?
Odpowiedzi należy zapisywać na kartkach koloru niebieskiego (po jednej na każdej kartce).
Lider grupy umieszcza odpowiedzi na zbiorczym arkuszu pod pytaniem "Jak jest?"

c) praca z tekstem i odpowiedź na pytanie: "Jak być powinno?“
Notatki uczniowie umieszczają na kartkach koloru żółtego (po jednej odpowiedzi na każdej kartce). Liderzy umieszczają na arkuszu zbiorczym pod pytaniem "Jak być powinno?"
Grupa I - pracuje z tekstem "Wybór współmałżonka“ (M. Braun-Gałkowska, W tę samą stronę, Antologia, t. 2, Warszawa 1998, s. 70-74).
Grupa II - pracuje z tekstem: "Wybór współmałżonka“ (Ross Campbell, tamże, s. 75-76).
Grupa III - pracuje z tekstem: "Narzeczeństwo i zawarcie małżeństwa“ (Andrzej Wielowieyski, tamże, s. 76-80).

d) uczniowie poszukują odpowiedzi na pytanie: "Dlaczego nie jest tak, jak być powinno?"
Odpowiedzi są zapisywane na kartkach koloru różowego; liderzy umieszczają je na arkuszu zbiorczym.

e) Na kartkach koloru zielonego uczniowie w grupach opracowują wnioski - "Jak zaplanować wspólną drogę zwaną NARZECZEŃSTWO?"

Przykładowe wypowiedzi uczniów:
Jak jest?

• narzeczeni współżyją przed ślubem,
  
• nie rozmawiają o swoich problemach, nie dzielą się różnymi problemami,
  
• często dziecko, które jest już "w drodze“ wymusza decyzję o zawarciu związku,
  
• nie zawsze są ze sobą szczerzy,
  
• partnerzy nie dają sobie zbyt dużo czasu na zastanowienie, pochopnie podejmują decyzje,
  
• nawet jeżeli spędzają ze sobą dużo czasu, to nie zawsze mówią o sobie.

Jak być powinno?

• wzajemne poznanie się, poznanie kierunku rozwoju i sposobu zmieniania się,
  
• przygotowanie się do małżeństwa przez nauczenie się rozmowy ze sobą i wzajemnego wybaczania,
  
• narzeczeni powinni wykorzystywać czas, jaki spędzają ze sobą, na rozmowy służące bliższemu poznaniu się,
  
• omawianie wspólnych planów, np. gdzie mieszkać, z czego żyć?,
  
• poznanie rodziny narzeczonego i jego stosunku do członków własnej rodziny,
  
• przemyślenie ceremonii ślubnej,
  
• zmiana momentu wyboru w proces wyboru,
  
• poznanie środowiska partnera i tego, jak traktuje innych ludzi, np. osoby o niskim statusie społecznym: kelnerów, sprzątaczkę,
  
• przed małżeństwem nie powinno się rozpoczynać współżycia seksualnego,
  
• oboje powinni dać sobie czas na zastanowienie,
  
• powinni poznać swoje wady i zalety,
  
• warto dużo ze sobą przebywać, aby poznać swoje uczucia.

Dlaczego nie jest tak, jak być powinno?

• nie umiemy planować przyszłości,
  
• młodzi nie zawsze umieją wytrzymać próbę czasu,
  
• partnerzy ukrywają swoje wady,
  
• nie zawsze są szczerzy partnerzy wobec siebie,
  
• brak czasu dla siebie (szkoła, praca, inne obowiązki),
  
• zbyt rzadko rozmawiają o swoich problemach,
  
• bo człowiek jest egoistą,
  
• bo panowanie nad seksualnością wymaga trudu i wysiłku,
  
• ponieważ jako młodzi ludzie nie zdajemy sobie sprawy z tego, że za kilka lat założymy rodzinę,
  
• ponieważ nie umiemy dojść do porozumienia,
  
• ponieważ narzeczony i narzeczona uważają, że jak rozpoczną życie seksualne przed ślubem, to nic się nie stanie,
  
• partnerzy pochopnie podejmują decyzję o małżeństwie,
  
• ponieważ narzeczeni nie chcą "udostępniać“ informacji o sobie, np. historii swojego życia,
  
• młodzi nie starają się poznać wad w czasie narzeczeństwa i odkrywają je dopiero po ślubie,
  
• nie zawsze partner pozwoli poznać swoją rodzinę,
  
• młodzi nie mówią sobie o swoich wadach, bo w oczach tej drugiej osoby chcą być najlepsi,
  
• nie mają do siebie pełnego zaufania.

Wnioski - Jak zaplanować narzeczeństwo?

• potrzebna jest wiedza na temat tego, na co warto przeznaczyć czas narzeczeństwa,
  
• nie warto ukrywać swoich wad, trzeba być szczerym wobec siebie,
  
• nie powinno się podejmować współżycia seksualnego przed ślubem - wtedy przy ewentualnym zerwaniu, zmianie decyzji "koszty“ będą mniejsze, a i decyzję będzie łatwiej podjąć.

5. Podsumowanie
Nauczyciel odczytuje opowiadanie o Mędrcu (opowiadanie ze zbioru K. Wójtowicza).
"Pewnego Mędrca zapytano, jak on to robi, że jest zawsze szczęśliwy, spokojny, pogodny i uśmiechnięty. Jaka jest jego tajemnica życia? A On im odpowiedział: "Ja kiedy siedzę - to siedzę, kiedy wstaję - to wstaję, kiedy idę - to idę, a kiedy przychodzę - to przychodzę i jestem“. Odpowiedzieli mu: " Przecież my czynimy tak samo! " Mistrz na to: "Nie! Wy kiedy siedzicie - to już wstajecie, kiedy wstajecie - to już biegniecie, a kiedy biegniecie - to już jesteście u celu“.

6. Miniwykład nauczyciela
Wielką wartością jest umieć się skupić na tym co jest nam dane, nie przyspieszać pewnych faktów, które i tak nastąpią, umieć "wysmakować“ czas, który jest nam dany. Właśnie takim czasem do mądrego "wysmakowania“ jest narzeczeństwo. Czasem rozwijania różnych gestów czułości, czasem wzajemnego poznawania w tak wielu aspektach, a czasem na okazywanie sobie znaków miłości małżeńskiej (współżycia seksualnego), będzie czas po zawarciu sakramentu małżeństwa. Warto pamiętać, że osoba, która nie nauczyła się samoopanowania czyli opanowywania swoich popędów przed małżeństwem, będzie miała z tym kłopoty również w małżeństwie. W małżeństwie także bywają sytuacje wymagające niepodejmowania współżycia seksualnego, np. w okresie płodności, jeśli nie planuje się poczęcia dziecka, w okresie choroby, połogu, czy też dłuższego wyjazdu. Takie zdarzenia wymagają umiejętności samopanowania i dochowywania wierności. I narzeczeństwo jest doskonałym czasem na rozwijanie w sobie tych umiejętności.

7. Zadanie domowe.
Każdy uczeń otrzymuje arkusz A4 z wypisanym pionowo hasłem: (Akrostych) NARZECZEŃSTWO.
Do kolejnych liter hasła należy dopisać określenia, czym powinno się charakteryzować narzeczeństwo, czyli co powinno się sprawdzić w narzeczeństwie i co powinno się w nim zachować. Litery będą początkiem słów lub wyrażeń określających cechy i umiejętności, postawy, rodzaje sprawności czy wartości, które powinno się sprawdzić lub zachować w narzeczeństwie.

Na następnej lekcji uczniowie kolejno odczytują hasła na każdą literę. Jeśli nie mają któregoś hasła, uzupełniają wypowiedziami kolegów, np.
N Nauka dobrej komunikacji, prowadzenia sporu i przebaczania.
A Analiza związku wybranej osoby z jej rodziną, sposobów traktowania jej członków.
R Rozpoznanie kierunku rozwoju danej osoby. Rozsądek w składaniu obietnic i gospodarowaniu pieniędzmi.
Z Zdolność do kompromisu. Zainteresowania. Zaufanie wzajemne.
E Empatia - umiejętność wczuwania się w przeżycia drugiej osoby.
C Czułość. Czystość przedmałżeńska. Charakter partnera.
Z Zmiana momentu wyboru w proces wyboru. Zdolność dochodzenia do kompromisu w konfliktach. Zdolność pokonywania trudności - również w sobie samym.
E Egoizm - skłonność do niego, w jakich sytuacjach? Emocjonalność - jak reaguje w sytuacjach trudnych, czy ma poczucie humoru?
Ń Nierozerwalność małżeństwa - czy posiada przekonanie o nierozerwalności małżeństwa?
S Słuchanie - czy jesteśmy w stanie słuchać siebie dziś i czy będziemy słuchać siebie za 20-30 lat?
T Tendencje do rozwoju. Tworzenie planów na przyszłość - posiadania dzieci, wychowania ich, kontaktu z rodzinami.
W Współuczestniczenie w problemach drugiej osoby. Wartości, które uważa za ważne. Wierność.
O Odpowiedzialność. Opiekuńczość. Obdarzanie partnera, nie poszukiwanie własnego zadowolenia.

Iwona Kokczyńska

Iwona Kokczyńska - pedagog szkolny, nauczyciel terapii pedagogicznej, nauczyciel "wychowania do życia w rodzinie“, Pabianice

Literatura:
M. Braun-Gałkowska, W tę samą stronę. Książka dla nauczycieli o wychowaniu i lekcjach wychowawczych, oraz Antologia, t. 2. Warszawa 1998.
J. Krzyżewska, Aktywizujące metody i techniki w edukacji, cz. 2, Suwałki 2000.
J. Miazgowicz, Wychowanie prorodzinne i seksualne, Katowice 1998.
Ks. H. Łuczak, Dorastanie do miłości, Warszawa 1989.

Materiał do pracy w grupach
(pkt. 5c: Metaplan - Narzeczeństwo - wspólna droga, ale jaka?):

Maria Braun-Gałkowska - Wybór współmałżonka

Ross Campbell - Wybór współmałżonka

Andrzej Wielowieyski - Narzeczeństwo i zawarcie małżeństwa