Nieskuteczność biologicznej edukacji seksualnej (typu B lub C) oraz skuteczność abstynenckiej edukacji seksualnej (typu A) - doświadczenia USA i Wielkiej Brytanii

Początki działań związanych z wprowadzeniem do szkół edukacji seksualnej należy wiązać z założoną w 1928 r. w Berlinie przez Mangusa Hirschfelda Światową Ligą Reformy Seksualnej, skupiającą znanych liberalnych seksuologów, którzy zamierzali doprowadzić m.in. do rozpowszechnienia antykoncepcji, legalizacji aborcji i prostytucji, upowszechnienia rozwodów i wprowadzenia do szkół edukacji seksualnej bez zasad etycznych, ograniczonej do biologizmu i instruktażu stosowania środków antykoncepcyjnych.

W początkowym etapie działań realizujących powyższe cele aktywną działalność wykazała założona w Szwecji w 1933 r. Narodowa Liga Wychowania Seksualnego, której już w 1945 r. udało się wprowadzić do szwedzkich szkół obowiązkową edukację seksualną. W Stanach Zjednoczonych aktywną działalność na rzecz edukacji seksualnej prowadzi powstała w 1964 r. Rada Stanów Zjednoczonych ds. Informacji i Edukacji Seksualnej (SIECUS) wraz z Amerykańskim Stowarzyszeniem Wykładowców, Doradców i Terapeutów ds. Seksu (AASECT). Aktualnie w skali świata najbardziej aktywną działalność prowadzi Międzynarodowa Federacja Planowanego Rodzicielstwa (International Planned Parenthood Federation), założona w 1952 r. i posiadająca filie w ponad 100 krajach (w Polsce jej filią jest Towarzystwo Rozwoju Rodziny). Powszechnie edukację seksualną zaczęto wprowadzać w Stanach Zjednoczonych i w Europie Zachodniej z końcem lat 60. i na początku lat 70. Największe zbiory informacji nt. skutków edukacji seksualnej odnoszą się do USA i właśnie od tego kraju - w latach 90. - rozpoczyna się pozytywny proces: wycofywanie się władz oświatowych i państwowych z programów liberalnej i permisywnej edukacji seksualnej i wprowadzanie programów wychowania promujących pozamałżeńską abstynencję seksualną oraz wierność małżeńską.

Program wymieniony w punkcie A przyjmuje za podstawę ogłoszoną przez Papieską Radę ds. Rodziny w 1995 r. instrukcję Ludzka płciowość: prawda i znaczenie. Wskazania dla wychowania w rodzinie. Wymieniona w punkcie B biologiczna seksedukacja opiera się na przekazie informacji biologicznych, informacji nt. metod zapobiegania ciąży, lecz nie promuje zasad moralnych czy formacji duchowej.

Podany w punkcie C rodzaj edukacji seksualnej, realizowany przez wspomnianą Federację Planowanego Rodzicielstwa, bazuje na sześciu grupach zagadnień:

• wiedza biologiczna nt. ludzkiej prokreacji;
  
• informacje nt. rozwoju płciowego;
  
• informacje nt. zapobiegania wykorzystywania seksualnego;
  
• informacje nt. kontroli urodzeń;
  
• informacje nt. aborcji i jej dostępności;
  
• informacje nt. środków antykoncepcyjnych oraz ich dostępności.

Zmiana polityki w USA
Początki zmian w polityce zdrowotnej w dziedzinie edukacji seksualnej młodzieży w USA mają miejsce od lat 90. ubiegłego wieku. Od tego czasu amerykańskie ministerstwo zdrowia wdraża strategiczny plan Zdrowa ludność 2010, który zakłada m. in. zmniejszenie liczby nastolatków aktywnych seksualnie. Największą zmianą było jednak wprowadzenie abstynenckich programów edukacji seksualnej, które dokonują pozytywnej rewolucji w tamtejszym społeczeństwie.

W 1988 r. jedynie 2% amerykańskich nauczycieli w szkołach średnich zalecało abstynencję jako jedyny pewny środek zapobiegania ciąży oraz chorobom wenerycznym - w 1999 r. robiło to już 23% nauczycieli2. Obecnie, według danych the School Health Policies and Programs Study, w 96% amerykańskich szkół średnich abstynencja jest nauczana jako najlepsza metoda zapobiegania niechcianej ciąży (dane za rok 2000)3. Z najnowszych badań wynika, że dotąd 86% amerykańskich nastolatek i 83% nastolatków otrzymało "formalny przekaz", jak odmawiać podjęcia aktywności seksualnej4.

1996 Welfare Reform
Reforma wprowadzona w 1996 r. w USA przeznaczyła 250 mln dolarów z funduszy federalnych na abstynencką edukację seksualną. Prawo precyzyjnie określa, czym jest abstinence education - edukacja abstynencka:

• jedynym celem tej edukacji jest uczenie społecznych, psychologicznych i zdrowotnych korzyści wynikających z abstynencji seksualnej;
  
• przedstawia seksualną abstynencję poza małżeństwem jako pożądaną normę dla uczniów na wszystkich poziomach nauczania;
  
• uczy, że abstynencja seksualna jest jedyną pewną drogą zapobiegania chorobom wenerycznym i innych związanych z nimi problemom zdrowotnym, a także pewnym sposobem uniknięcia ciąż pozamałżeńskich;
  
• uczy, że monogamiczne, wierne małżeństwo powinno stanowić standard dla współżycia seksualnego;
  
• pokazuje, że pozamałżeńskie kontakty seksualne powodują negatywne skutki fizyczne i psychiczne;
  
• wskazuje, że posiadanie dzieci pozamałżeńskich jest związane z negatywnymi skutkami dla nich samych, rodziców i społeczeństwa;
  
• uczy młodych ludzi, jak odrzucać propozycje seksualne oraz że alkohol i narkotyki zwiększają skłonność do przyjmowania ofert seksualnych;
  
• uczy, jak ważne jest uzyskanie samowystarczalności przed podjęciem aktywności seksualnej.
  

Amerykański program edukacji seksualnej, aby mógł być finansowany z powyższych funduszy przewidzianych dla programów abstinence - only, musi jednoznacznie wychowywać młodzież do wykluczenia jakiegokolwiek współżycia seksualnego poza małżeństwem i odrzucać nauczanie antykoncepcji.

Zmiana polityki nauczania w ramach edukacji seksualnej ma już wymierne skutki. "USA doświadczyły spadku zarówno ciąż, jak i aborcji u nieletnich. 30% spadek ciąż u nieletnich w USA spowodował powrót do najniższego poziomu od 1946 r. Polityka USA zasługuje na poważne rozważenie. Jedyne jak dotąd opublikowane badania zrecenzowane przez ekspertów, dotyczące wyjaśnienia przyczyn wskazują, że zmiana pierwszorzędowych zachowań seksualnych (ograniczanie bądź redukcja stosunków seksualnych, nie zaś stosowanie zabezpieczeń) ma tu znaczącą rolę. 66% spadek ciąż u niezamężnych nastolatek między 1991 a 1995 rokiem przypisuje się wzrostowi zachowań abstynenckich. 53% spadek liczby ciąż nieletnich między 1991 a 2001 rokiem przypisuje się zmianom w zachowaniach seksualnych, włączając w to abstynencję. Natomiast rząd Wielkiej Brytanii zdaje się nie zauważać tak uderzających dowodów [... ]. W Wielkiej Brytanii panuje obawa, że zwiększenie dostępu do antykoncepcji bez rozważenia szerszych następstw tego kroku dla zachowań seksualnych, może okazać się kontrproduktywne w skutkach dla zdrowia seksualnego i doprowadzić do wzrostu odsetek ciąż u nastolatek i zarażeń chorobami przenoszonymi droga płciową" - napisał w "Postgraduate Medicine Journal" brytyjski naukowiec - dr T. Stammers5.

TABELA 1
Pozytywne trendy w USA, będące wynikiem zmiany w podejściu do edukacji seksualnej (wprowadzenia programów abstynenckich typu A)

Za: Guttmacher Institute, US Pregnancy Rate Statistics, Sept. 2006

TABELA 2
Wyniki badania National Youth Risk Behaviour Survey, przeprowadzanego co dwa lata w szkołach publicznych i prywatnych w USA na uczniach z poziomów kształcenia od 9 do 12

Za: CDC, Centers for Disease Control and Prevention, Depertment of Health and Human Services http://www.cdc.gov/HealthyYouth/yrbs/pdf/trends/2005_YRBS_Sexual_Behaviors.pdf

Inne pozytywne trendy wśród młodzieży w USA

• procent chłopców w wieku 15-17 lat po inicjacji seksualnej spadł z 43% w 1995 r. do 31% w 2002 r., zaś w przedziale wiekowym 18-19 lat z 75% do 64%6,
  
• procent dziewcząt w wieku 15-17 lat po inicjacji seksualnej spadł z 38% w 1995 r. do 30% w 2002 r.7,
  
• zmniejsza się procent najmłodszych nastolatków (poniżej 15. roku życia) po inicjacji seksualnej. Dla chłopców wskaźnik po inicjacji seksualnej wynosił w 1995 r. 21%, zaś w 2002 r. - 15%. Dla dziewczynek wskaźnik po inicjacji seksualnej wynosił w 1995 r. 19%, zaś w 2002 r. - 13%8.
  
• W ciągu 12 lat - między rokiem 1988 a 2000 - nastąpił 17% spadek przypadków opryszczki typu 2, najczęstszego przypadku opryszczki narządów płciowych wśród ludzi w wieku 14 - 49 lat9.
  

Powyższe dane ukazują pozytywne zmiany w zakresie zachowań seksualnych, ciąż u nieletnich oraz zdrowia nastolatków w USA w ciągu ostatnich 20 lat. Warto podkreślić, że jest to sytuacja precedensowa, w innych krajach - wskutek szerokich zmian społeczno-kulturowych - mają miejsce przeciwne trendy. Te dane, wsparte szacunkami badaczy zajmujących się problematyką edukacji seksualnej, potwierdzają tezę, że abstynencka edukacja seksualna, jaka ma miejsce w USA, doprowadziła do pozytywnych zmian w społeczeństwie.

Sytuacja w Wielkiej Brytanii
Wielka Brytania ma najwyższy wskaźnik ciąż wśród nieletnich w Europie (26 urodzeń na 1000 kobiet w wieku 15-19 lat)10. Wiek inicjacji seksualnej obniżył się w latach 90. do 16 lat (wśród kobiet nastąpiło to w pierwszej, a wśród mężczyzn w drugiej połowie ostatniej dekady). Wzrasta także średnia liczba partnerów seksualnych wśród Brytyjczyków11. W ciągu ostatnich 10 lat nastąpił 20% wzrost ostrych zachorowań na choroby przenoszone drogą płciową wśród mężczyzn i 56% wśród kobiet. Zapadalność na chlamydię przenoszoną drogą płciową wzrosła o 223% od 1996 r. i wynosi 109 000 zarejestrowanych przypadków12. Wśród 17-latek 20 921 zaszło w ciążę w 2004 r. w porównaniu do 20 835 w roku poprzednim (41% z nich dokonało aborcji). Liczba dziewczynek poniżej 14. roku życia, które zaszły w ciążę, wzrosła z 334 w 2003 r. do 341 w 2004 r. (60% tych ciąż zakończyło się aborcją). Nieznaczny spadek ciąż zaobserwowano wśród 14- i 15-latek13.

TABELA 3
Wzrost liczby przypadków chorób przenoszonych drogą płciową w Wielkiej Brytanii w latach 1996-2002

Za: Parlament WB, Parliamentary Office of Science and Technology, Postnote, April 2004 No 217
http://www.parliament.uk/documents/upload/POSTpn217.pdf

TABELA 4
Aborcje wśród nastolatek w Wielkiej Brytanii (w tys.) (www.statistics.gov.uk)

Warto podkreślić, że w omawianym okresie liczba osób w wieku 15-24 lata w Wielkiej Brytanii zmalała z 8 168 000 w roku 1991 do 7 228 000 w roku 2001, więc wzrost liczby aborcji wśród nastolatek w tym kraju oznacza znaczące pogorszenie sytuacji.

Edukacja seksualna typu B lub C: promocja antykoncepcji
Wielka Brytania prowadzi permisywną edukację seksualną typu B lub C, opartą na przekazywaniu biologicznej wiedzy nt. życia seksualnego i motywowaniu do stosowania antykoncepcji. Młodzież w wieku 11-14 lat objęta jest w szkołach edukacją seksualną. Obecnie wszystkie szkoły mają obowiązek przeprowadzania lekcji edukacji seksualnej wśród uczniów w przedziale wiekowym 11-14 lat15. Pojawiają się już nawet pomysły objęcia edukacja seksualną pięciolatków. Niezależna instytucja doradcza Advisory Group on Teenage Pregnancy zarekomendowała brytyjskiemu rządowi uczenie dzieci o aborcji już w wieku 5 lat16. Przewodnicząca tej grupy, Gili Frances, opowiedziała się za rozdawaniem prezerwatyw 12-latkom.
Darmowa antykoncepcja i środki wczesnoporonne

W szpitalach i przychodniach rozdawane są broszury z odpowiedziami na wszelkie pytania z tej dziedziny - od opisu działania pigułek po choroby weneryczne. Wszelka antykoncepcja jest darmowa. Żeby dostać środki antykoncepcyjne, nie trzeba nawet iść do lekarza pierwszego kontaktu. Wystarczy udać się do kliniki planowania rodziny, a te funkcjonują w prawie każdej dzielnicy. Pigułki antykoncepcyjne przepisuje się nawet 10-letnim dziewczynkom17. Nastolatki (do 16. roku życia) mogą się udać do specjalnych, przeznaczonych dla nich klinik. W Szkocji np. działa organizacja Crew 2000, rozdająca prezerwatywy młodzieży od 13. roku życia. W ramach pilotażowego programu edukacji seksualnej prowadzonego przez North Devon Primary Care Trust 14-latki z Braunton Community College otrzymują darmowe środki wczesnoporonne oraz prezerwatywy (warunkiem ich uzyskania jest uczestniczenie w zajęciach)18. Angielskie władze oświatowe wprowadziły w lutym 2001 r. bezpłatne rozdawanie nawet 11-letnim uczennicom (bez wiedzy i zgody rodziców) pigułek poronnych typu RU-486.

Podsumowanie
Doświadczenia Wielkiej Brytanii (gdzie prowadzona od lat permisywna seksedukacja, nastawiona na promocję antykoncepcji oraz środków wczesnoporonnych doprowadziła do pogorszenia sytuacji zdrowotnej i społecznej wśród nastolatków) oraz USA (gdzie widać pozytywne efekty konsekwentnej abstynenckiej edukacji seksualnej typu A) jednoznacznie wskazują, że jedynym skutecznym sposobem zmniejszenia liczby ciąż u nieletnich oraz liczby zakażeń przenoszonych drogą płciową (w tym HIV/AIDS) jest promowanie w szkołach abstynencji seksualnej wśród młodzieży (czyli konsekwentne realizowanie edukacji seksualnej typu A - abstinence only).

Amerykańscy badacze opracowali listę zadań-zagadnień charakterystycznych dla efektywnych programów edukacji seksualnej (czyli takich, które spowodowały zmniejszenie liczby ciąż u nieletnich, podwyższenie wieku inicjacji seksualnej oraz spadek liczby zachorowań na choroby weneryczne u nieletnich). Te zagadnienia to m.in.:

• włączenie i zaangażowanie rodziców,
  
• uświadamianie dzieciom konsekwencji swobody seksualnej,
  
• wpajanie wartości moralnych,
  
• uczenie abstynencji seksualnej,
  
• usunięcie sprzecznych informacji nt. abstynencji,
  
• redukowanie społecznej presji (głównie w mediach) związanej z nakłanianiem młodzieży do aktywności seksualnej,
  
• nauczanie młodzieży umiejętności komunikacji, negocjacji i odmawiania19.
  

Katarzyna Urban
Za: "Służba Życiu" 1/2007

Przypisy:
1. American Academy of Pediatrics, Condom use by adolescents, Pediatrics, Vol. 107, No. 6 June 2001. za: Clowes, The Facts of Life, Human Life International, Yirginia 2000, p. 252.
2. Darroch J. E., Landry D. J., Singh S., Changing Emphases m Sexuality Education in U. S. Public Secondary Schools, 1988-99, Family Planning Perpectives, Vol. 32, No. 5, September/October 2000.
3. Santelli J., Ott M., Abstinence-only education policies and programs: A position paper of the Society for Adolescent Medicine, "Journal of Adolescent Health" 38 (2006) 83-87.
4. CDC, Teenagers in the United States: Sexual Activity, Contraceptive Use, and Childbearing, 2002. Series 23, No. 24. 58 pp. (PHS) 2005-1976.
5. Stammers T., As easy as ABC? Primary prevention of sexually transmitted infections, "Postgraduate Medicine Journal", 2005; 81.
6. CDC, Teens Delaying Sexual ActMty: Using Contraception Morę Effectively, Dec. 10, 2004.
7. CDC, Teenagers...
8. CDC, Teenagers...
9. http://www.medicalnewstoday.com/medical-news.php?newsid=6457
10. "Telegraph" 30.10.2006.
11. S. Grzelak, Ocena skutków wychowania w dziedzinie seksualności w świetle zagranicznych badań naukowych, "Wychowawca", nr 3/2002
12. "Telegraph" 30.102006.
13. "Telegraph" 12 Feb. 2006.
15. "Guardian" 23 Oct. 2006.
16. "Daily Mail" Sept. 2006.
17. "The Courier" 10.05.2005 r.
18. "BBC News" Feb. 2006.
19. Kirby D., School-based programs to reduce sexual risk behaviors: a review of effectiveness, "Public Health Reports", 109 (3); 339-360, 1994.