Od doboru metod zależy nie tylko przebieg katechezy, ale i jej skuteczność. Atrakcyjna od strony metodycznej katecheza budzi zainteresowanie uczniów, wyzwala w nich aktywność. Przy doborze metody katecheta powinien również uwzględnić własne predyspozycje. Katecheci o nastawieniu introwertycznym, opierający się na własnych przemyśleniach, mogą doprowadzić do głębokiej aktywności wewnętrznej, dzieląc się umiejętnie swoimi przeżyciami religijnymi. Ekstrawertycy częściej stosują metodę aktywizującą zewnętrznie. Ważne jest, aby katecheta łączył działalność zewnętrzną z refleksją wewnętrzną. Dobór metody zależy również od warunków techniczno−organizacyjnych katechezy.

DRZEWKO DECYZYJNE

Jest to graficzny zapis analizy procesu podejmowania decyzji. Metoda ta pozwala uświadomić uczniom, że każda decyzja powoduje określone skutki pozytywne lub negatywne; uczy więc przewidywania konsekwencji postępowania i ponoszenia odpowiedzialności za nie. Forma graficzna drzewka zmusza do logicznego myślenia i precyzyjnego formułowania sądów.

Poprawne wypełnienie schematu wymaga:

• zdefiniowania problemu
• znalezienia różnych możliwości rozwiązania problemu (drzewko będzie miało tyle gałęzi, ile jest tych możliwości),
• określenia pozytywnych i negatywnych skutków każdej możliwości (z punktu widzenia stawianych sobie celów i wartości),
• podjęcia decyzji.

Schemat należy wypełniać od "pnia", określając najpierw, na czym polega problem decyzyjny; następny poziom to tabelka, gdzie wpisuje się możliwe rozwiązania problemu; trzeci poziom to rozpisanie wartościujące konsekwencji poszczególnych wariantów rozwiązania problemu; w koronie drzewa należy określić cele i wartości, którymi kieruje się osoba podejmująca decyzję - stanowią one zarazem kryterium oceny poszczególnych możliwości. Drzewko decyzyjne można wykorzystywać do pracy z całą klasą (gdy metoda jest nowa dla dzieci) lub do pracy w grupach. W pierwszym przypadku trzeba przygotować duży schemat drzewka, który w toku ogólnoklasowej dyskusji będzie uzupełniany; w drugim przypadku uczniowie pracują w grupach, a następnie referują efekty swojej pracy. Praca w zespołach zmusza do większej aktywności i samodzielności.

DYSKUSJA

Metoda dyskusji polega na wymianie poglądów na określony temat. Dyskusję powinno zaczynać się od przedstawienia problemu, po którym następuje wypowiadanie własnych poglądów, uzgodnienie różnic i końcowa refleksja. Do przeprowadzenia dyskusji potrzebny jest przewodniczący (moderator), który zwykle udziela głosu, ukierunkowuje wszystkie wypowiedzi. Proponuje się różne sposoby ożywiania dyskusji, jak: formowanie tez, antytez, stwarzanie fikcyjnych sytuacji dialogowych, przeprowadzenie wywiadu w różnych środowiskach na konkretny temat, krótki referat przygotowany przez jednego z uczniów. Przebieg dyskusji i jej skuteczność zależy od dobrego przygotowania, jasnego i konkretnego ustalenia tematu dyskusji. Temat powinien być podany wcześniej do wiadomości wszystkich. Metoda dyskusji pobudza uczniów do samodzielnego wyrażania swoich myśli, spostrzeżeń, a przez to przyczynia się do aktywizacji werbalnej.

BURZA MÓZGÓW

Polega na zebraniu spontanicznych idei, pomysłów i skojarzeń, odnoszących się do zaplanowanego tematu i służy ona przygotowaniu dyskusji. Uczniowie zachęceni przez katechetę podają głośno swoje myśli, jedna osoba spisuje je na tablicy. Należy pamiętać, że powinno się zapisać wszystkie propozycje. W czasie zbierania i zapisywania myśli zabronione są jakiekolwiek reakcje oceniające. Dopiero po zakończeniu zapisu głośno się je odczytuje, a następnie porządkuje, wspólnie ocenia i omawia. Metoda ta zachęca do podjęcia dyskusji, do konfrontacji swojego stanowiska z poglądami rówieśników i katechety.

PANEL

W panelu rozróżnia się osoby bezpośrednio zaangażowane i grupę pośrednio uczestniczącą. Po zaprezentowaniu problemu zaprasza się osoby (gości) do zabierania głosu i wypowiadania swoich myśli. Zwykle stanowiska układają się przeciwstawnie, aby w ten sposób umożliwić wejście w głąb problemu. Następnie do rozwiązania problemu, podważania dotychczasowego ujęcia i proponowania własnego włącza się cały zespół. Po czym znów do głosu powraca grupa naczelna, która uwzględniając nowe treści i pogłębiając problem, precyzuje ostatecznie swoje stanowisko. Prowadzący katechezę jest tu raczej referującym, a zasadniczy głos ma grupa specjalistów. Powyższa metoda, mimo że wymaga zaangażowania osób nie będących uczestnikami katechezy, wzbudza zainteresowanie, poszerza horyzonty myślenia, zachęca do konfrontacji swoich poglądów z poglądami innych. Planując przeprowadzenie katechezy metodą panelu można poprosić o pomoc rodziców lub specjalistów dorosłych, jeżeli posiadają oni potrzebne kwalifikacje zawodowe, związane z konkretną tematyką panelu i są ludźmi wierzącymi.

METODA TRYBUNAŁU

Stosując tę metodę należy podzielić grupę katechetyczną na widownię i na osoby biorące bezpośredni udział w procesie (oskarżony, adwokat, prokurator, sędzia, obrońca, świadkowie). Zawsze ma tu być dylemat pozytywny, czyli problem, który może mieć różne, ale koniecznie pozytywne rozwiązanie. Katecheta cały czas śledzi przebieg debaty i udziela głosu poszczególnym osobom. Na końcu dokonuje podsumowania. Metoda trybunału uczy katechizowanych, jak mają podawać swoje argumenty i bronić zajmowanego przez siebie stanowiska, jeżeli jest ono słuszne i racjonalnie uzasadnione.

BIBLIODRAMA

Bibliodrama jest metodą interpretacji Pisma Świętego. Należy ją odróżnić od czytania wykonywanego z podziałem na role. W bibliodramie chodzi o osobiste wypełnienie danej roli i dlatego jest ona wyższym i refleksyjnym rodzajem gry z podziałem na role, której celem jest zagwarantowanie wspólnego przyswojenia treści przez uczestników. Przyswojenie to powinno odnosić się do doświadczeń katechizowanych i być całościowe. W ten sposób bibliodrama wzmacnia rozwój młodzieży; jest bodźcem do weryfikacji dotychczasowego życia. Ta metoda przyczynia się przede wszystkim do aktywizacji emocjonalnej, sensomotorycznej i werbalnej.

PRACA Z TEKSTEM

Metoda pracy z tekstem rozwija samodzielność i twórczą aktywność uczniów. Może być zastosowana jako metoda zasadnicza lub częściowa w czasie danej katechezy. Na ogół stosuje się jeden sposób pracy z podręcznikiem, polegający na czytaniu przez uczniów poszczególnych fragmentów tekstu, aby zapoznać się z zawartą w nich treścią i nauczyć się odpowiadać na zadawane pytania. Jest to sposób słuszny, ale zbyt często stosowany może doprowadzić do znużenia.

WNIOSKI

Przedstawione metody stanowią tylko przykładowe propozycje metodyczne. Trzeba pamiętać, że istnieją również pomoce dydaktyczne, wspomagające proces aktywizacji młodzieży, np. środki audiowizualne, filmy, obrazy. Katecheta powinien ciągle poszukiwać nowych metod aktywizujących.

Bibliografia:
Kubik W., Katecheza metodą problemową, [w:] Katechizacja różnymi metodami, red. M. Majewski, Kraków, s. 129−156.
Metody aktywizujące w katechezie, Wydawnictwo KLANZA, Lublin 1999.
Sondej M., Potrzeba katechezy aktywizującej, "Ateneum Kapłańskie", 84: 1992, z. 2, s. 247.
Wójcik E., Metody aktywizujące w pedagogice grup, Rubikon, Kraków 2008.