Kształcenie ogólne w szkole podstawowej, jak czytamy w załączniku nr 2 do rozporządzenia MEN w sprawie podstawy programowej, dzieli się na dwa etapy edukacyjne:

• I etap edukacyjny – obejmujący klasy I−III nazwany edukacją wczesnoszkolną,
• II etap edukacyjny – obejmujący klasy IV−VI szkoły podstawowej.

W świetle nowej podstawy programowej edukacja wczesnoszkolna jest procesem rozłożonym na trzy lata nauki szkolnej. Wiadomości, umiejętności zdobywane przez ucznia w klasie I będą powtarzane, pogłębiane i rozszerzane w klasie II i III. Ma zatem układ spiralny i koncentryczny.

Edukacja wczesnoszkolna w podstawie programowej opisana jest poprzez:

• cele kształcenia,
• ogólne zadania szkoły,
• szczegółowe zdania szkoły,
• treści poszczególnych edukacji.

Wiadomości i umiejętności, które uczeń zdobywa w szkole, opisane są w języku efektów kształcenia. Cele kształcenia sformułowane są w języku wymagań ogólnych, a treści nauczania oraz oczekiwane umiejętności uczniów sformułowane są w języku wymagań szczegółowych. Podstawa programowa opisuje efekty kształcenia po każdym etapie kształcenia. Wyodrębniono następujące edukacje: edukację polonistyczną, edukację muzyczną, edukację plastyczną, edukację społeczną, edukację przyrodniczą, edukację matematyczną, oraz zajęcia komputerowe, zajęcia techniczne, wychowanie fizyczne i edukację zdrowotną, etykę, język obcy nowożytny.

Nowością jest wprowadzenie do I etapu edukacji zajęć komputerowych oraz etyki, edukacji społecznej i edukacji zdrowotnej.

Zajęcia komputerowe, jak zapisano w podstawie programowej, „należy rozumieć dosłownie jako zajęcia z komputerami, prowadzone w korelacji z pozostałymi obszarami edukacji”.

Jeśli chodzi o etykę zaleca się, by zajęcia te odbywały się na podstawie analizy zachowania postaci z bajek, opowiadań, baśni (tak, by dziecko umiało sobie dobrać przyjaciół, żeby wiedziało, na czym polega prawdomówność).

Treści z zakresu edukacji zdrowotnej zostały umieszczone w wielu obszarach kształcenia, np. w obszarze wychowania fizycznego, edukacji przyrodniczej, edukacji społecznej.

Ważnym celem edukacji polonistycznej jest rozwijanie u dzieci zamiłowania do czytelnictwa. Kanon lektur jest dowolny i zależy od umiejętności czytelniczych uczniów oraz potrzeb wychowawczych i edukacyjnych. Nauczyciel decydując o doborze utworu musi pamiętać o uwzględnieniu takich gatunków literatury dziecięcej, jak: baśnie, bajki, legendy, opowiadania, wiersze, komiksy. Edukacja przyrodnicza powinna być realizowana także w naturalnym środowisku poza szkołą (s. 19−20). Bezpośredni kontakt z rzeczywistością to niezliczone bogactwo informacji, to źródło przeżyć dzieci.

W załączniku nr 2 do rozporządzenia znajdujemy również informacje związane z organizacją przestrzeni nauczania.

„Sale lekcyjne powinny składać się z dwóch części: edukacyjnej (wyposażonej w tablice, stoliki itp.) i rekreacyjnej (odpowiednio do tego przystosowanej).

Zalecane jest wyposażenie sal w pomoce dydaktyczne i przedmioty potrzebne do zajęć, np. liczmany, sprzęt audiowizualny, komputery z dostępem do Internetu, gry i zabawki dydaktyczne, kąciki tematyczne (np. przyrody), biblioteczkę itp.” (s. 19−20).

Priorytetem edukacji wczesnoszkolnej jest, by była ona przyjazna dziecku, umożliwiająca przeplatanie nauki zabawą.

Do nowych zadań wszystkich nauczycieli szkoły podstawowej należy kształcenie u uczniów umiejętności posługiwania się językiem, w tym dbałość o wzbogacanie zasobu słownictwa. Należy podkreślić, iż każdy nauczyciel powinien również poświęcać dużo uwagi edukacji medialnej, czyli wychowaniu uczniów do właściwego odbioru i wykorzystania mediów.

Nauczyciele powinni również stwarzać uczniom warunki nabywania umiejętności wyszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł wiedzy, z zastosowaniem technologii informacyjno−komunikacyjnych. Służyć temu ma dobrze wyposażona biblioteka szkolna, dysponująca aktualnymi zbiorami.

Zadaniem każdego nauczyciela będzie poznanie podstawy programowej niższego i wyższego etapu nauczania, szczególnie dotyczy to nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej i nauczycieli II etapu edukacji.

Urszula Dudzik, Elżbieta Pawlińska

URSZULA DUDZIK, ELŻBIETA PAWLIŃSKA – doradcy metodyczni kształcenia zintegrowanego, Kraków.