Cele:
– spojrzenie na dzieło sztuki przez „wchodzenie do obrazu”,
– pogłębienie analizy dzieła.

Formy i metody:
drama, opis i refleksja, szkic ikonograficzny, „tunel myśli”

Środki dydaktyczne:
– kopia obrazu Rembrandta,
– przypowieść o synu marnotrawnym (Łk 15, 11−32),
– papier do rysowania, farby, pisaki,
– materiał dla nauczyciela; załącznik

Czas:
4 x 45 min.

Na środku sali wisi reprodukcja obrazu Rembrandta: Powrót syna marnotrawnego. Obok inne obrazy (reprodukcje) z różnych epok na ten sam temat (np. wcześniejsza wersja – grafika Rembrandta; Hieronim Bosch, 1510; Bartolomé Esteban Murillo, 1671).

Przebieg zajęć:

1. Nauczyciel odczytuje fragment Ewangelii św. Łukasza (Łk 15, 11−32)

2. Drama. Trzy grupy w scenkach teatralnych przedstawiają wzajemne relacje ojciec−syn, syn−ojciec: I grupa – w przedszkolu, II grupa – okres szkoły podstawowej, III grupa – czas licealny.

3. Kilka zdań o ojcu i synu – ćwiczenie z kostką (autorska strategia dramowa) Wykonujemy przed zajęciami z kartonu czy brystolu dwie kostki−sześciany tematyczne, na sześciu ściankach uczniowie mogą wykorzystać zdania zapisane na kartkach (wybór i pomysłowość należy do zespołu).

a) Zdania o synu, np. „Już nie mam słów do mojego syna: nie chce się uczyć, wagaruje. Słucha głośnej muzyki, źle się odnosi do matki”.
„Żyje dzięki ojcu, kontynuuje ojca, będzie ojcem...”.
„Kochający rodziców, ale często buntujący się, beztrosko żyjący”.
„Pragnie miłości i akceptacji ojca, wiele to dla niego znaczy, czerpie wzór z ojca, jego zachowań, choć nie zawsze dobrych”.

b) Zdania o ojcu, np.: „Ojciec głowa rodziny, autorytet, zapracowany, wymagający, ale sprawiedliwy, przebaczający, kochający”.
„Ojciec przekazał mi tradycje rodzinne”.
„Zazwyczaj kocha syna, nie zawsze potrafi tego okazać, nazwać uczuć, zasłania się pracą, brakiem czasu, zakłada maskę, bo wstydzi się swoich uczuć” „Kocha, szanuje, jest autorytetem”.
„Rani, nie szanuje, nie daje przykładu, nie jest autorytetem”.

4. Portret ojca i syna

a) Przy pomocy kostki tematycznej, na której jest tekst o ojcu i o synu, rzucając ją losowo zbudujcie wspólnie obraz – portret jednego i drugiego. Jaki może być ojciec i jaki może być syn?

b) Ten opis i zwerbalizowany portret może zostać przeniesiony w technice „manekin”. Manekiny (osoby z zespołu, w roli manekina) zostają „przebierane“ za ojca i syna, z malowanymi twarzami przez kolegów. Postaci te będą przyglądać się pozostałym wydarzeniom.

5. „Tunel myśli”

Grupa ustawia się w dwóch szeregach naprzeciw siebie, każdy w szeregu stoi obok siebie. Wszyscy mają zamknięte oczy. Jedna osoba powoli przechodzi przez tunel, w tym czasie każdy po kolei mówi jakieś słowo. Ponownie można powtórzyć przejście z całymi zdaniami mówionym bardzo cicho, albo bardzo głośno.

6. Wywiad

Jeden z uczestników pochodzi do „manekinów” i w roli dziennikarza przeprowadza wywiad nt.: „Dlaczego twój syn nie odwiedza ciebie?”, „Dlaczego ojciec wypatruje syna, który odszedł kilka lat temu?”, „Dlaczego odszedłeś?”, „Dlaczego syn jest taki pokorny i klęczy?” itp.

7. Pierwsze skojarzenia

Uczniowie siedząc w półkolu wypowiadają dwa−trzy słowa o pierwszym wrażeniu, które odebrali oglądając reprodukcję obrazu Rembrandta. Może to być skojarzenie, analogia, metafora, symbolika, własne przeżycie...

8. Praca w grupach

a) ułożenie opowiadania o „Synu marnotrawnym” na podstawie obrazu i odczytanie jako słuchowiska radiowego.

b) pogadanka.

– Jak to słuchowisko odnosi się do obrazu, co je łączy z obrazem?

9. „Żywe pomniki”

a) Uczniowie w parach przygotowują w stop−klatkach „żywe pomniki”: jedna osoba będzie ojcem, druga synem.

b) Prowadzący podchodzi do każdej pary i zadaje pytania: – Kim jesteś? – Co robisz? – Po co to robisz, co chcesz osiągnąć? – Jaki jest cel takiego Twojego zachowania? – Jaka jest Twoja filozofia życia?

10. Charakterystyka (omówienie lub pisemny opis)

– Twarz ojca – cechy charakterystyczne
– Twarz syna – cechy charakterystyczne
– Twarz ojca wybaczającego
– Twarz syna wybaczającego sobie samemu

11. „Paszcza eksperta” czyli konferencja prasowa

a) zwołanie konferencji prasowej i przygotowanie pytań przez uczniów podzielonych na grupy,

b) wywiad z osobą syna (z manekinem) zaraz po uroczystości powrotu do domu,

c) wywiad z osobą ojca (z manekinem) zaraz po uczcie.

12. Drama – teatr rąk i nóg „Powrót syna marnotrawnego”

13. Refleksja

Patrząc na obraz formułujemy pytania; zaczyna prowadzący np.
– Czy ojciec nie przebacza dla samego siebie, żeby móc spokojnie umrzeć?
– Czy syn naprawdę szczerze żałuje i przeprasza bez udawania?
– Jakiż to teatr urządza syn chowając głowę, by nie zdradzić prawdziwych uczuć?
– Czy twarz jest istotna przy przebaczaniu?
– Co najważniejsze jest podczas takiej sceny?
– Czy ważny jest czas przebaczania?
– Czy Rembrandtowski ojciec przywdział maskę, czy ma prawdziwą twarz?
– Twarz ojca wybaczającego powinna być kamienna czy też ze łzami?
– Czy obraz Rembrandta przestawia ojca mądrego?

14. List do ojca

a) uczniowie piszą indywidualnie listy; przeczytają tylko ci, którzy mają ochotę,

b) ojciec „w roli“ (manekin) słucha i reaguje na listy.

15. Syn marnotrawny – ujęcie ikonograficzne

a) uczniowie szkicują swoje ujęcie ikonograficzne,

b) wystawa prac,

c) analiza i dyskusja.

16. Pogadanka – „Kolorystyka uczuć” Jakich kolorów użyjesz do zarejestrowania stanów emocjonalnych z momentu kulminacyjnego – pojednania?

17. Zakończenie

Krótki spektakl improwizowany, z wykorzystaniem zaistniałych sytuacji.

Ktoś zaczyna grać, dochodzi następna osoba, która ma pomysł, włączają się inni, wkomponowując się w grę pozostałych. Nikt nie wie, co zrobi następny. Trzeba więc skoncentrować się na współpracy z kolegami oraz myśleć o początku, rozwinięciu i zakończeniu.

Załącznik – Rembrandt van Rijn, Powrót syna marnotrawnego (XVII w.)