Kościół, poczynając od Soboru Watykańskiego II, nieustannie apeluje do twórców, producentów i odbiorców mediów o mądre korzystanie ze środków masowego przekazu. Wyrazem tej troski jest szereg dokumentów, wydanych przez stolicę Apostolską: Dekret o środkach społecznego przekazu Inter Mirifica, Instrukcja duszpasterska Communio et Progressio, Instrukcja duszpasterska Aetatis Novae, dokumenty Papieskiej Rady do Spraw Środków Społecznego Przekazu Etyka w Internecie, Etyka w Reklamie, Kościół a Internet. Dokumenty te zwracają m.in. uwagę na odbiorców mediów, wśród których są dzieci i młodzież.

Pozytywny wpływ mediów

Środki społecznego służą do walki z analfabetyzmem, szczególnie w tych częściach świata, gdzie brakuje wykwalifikowanej kadry pedagogicznej, dostarczają niezbędnych wiadomości z dziedzin życia praktycznego¹. W krajach lepiej rozwiniętych środki audiowizualne, radio i telewizja są zwykłymi narzędziami nauczania.

Środki społecznego przekazu wprowadzają młodzież w sztukę i wyrabiają w niej poczucie piękna, smaku artystycznego, budzą sumienie moralne w wyborze lektury, filmu, transmisji radiowej i telewizyjnej². Młodzi są otwarci na nowe formy kultury, szybko afirmują interesujące ich treści, dlatego media mogą służyć wychowawcom w formowaniu zmysłu krytycznego i wyobraźni, poprzez zachętę do dyskusji nad sztuką teatralną, filmem, artykułem.

Kościół dostrzega w środkach masowego przekazu szansę i okazję do przekazywania chrześcijańskiego wychowania. Duszpasterze zdają sobie sprawę z tego, że media są pożytecznym narzędziem przekazu Ewangelii w katechezie dzieci i młodzieży³.

Nie można pominąć wymiaru rozrywkowego, płynącego z mediów. Dzieci i młodzież chętnie korzystają z radia, telewizji, Internetu, środków audiowizualnych w wolnym czasie. Potrzebna jest jednak szczególna roztropność i umiejętność odpowiedniego wykorzystania tych mediów, by służyły godziwej rozrywce⁴.

Niebezpieczeństwa płynące ze środków masowego przekazu

Najmłodsi, którzy sami nie są w stanie odnieść się krytycznie do treści przekazywanych za pośrednictwem mediów, są szczególnie narażeni na manipulację ze strony nieuczciwych twórców. Jeśli treści, które docierają do dzieci, są kłamliwe, mogą negatywnie wpłynąć na ich dalszy rozwój. Kwestia ta nabiera jeszcze większego znaczenia w związku z tym, że po różnego rodzaju media sięgają coraz młodsze dzieci i czas korzystania z nich również znacznie się wydłuża. Powszechnie spotykana jest sytuacja tzw. „TV – opiekunki”, kiedy to rodzice, mając coraz mniej czasu na wychowywanie dziecka, zostawiają podopiecznego przed telewizorem na długie godziny. Opiekunowie winni przygotowywać młodych do rozróżniania tego, co odpowiednie i godziwe, od tego, co niewłaściwe. Kościół zaleca, aby wskazówki te przekazywane były w sposób jasny i precyzyjny. Zwraca również uwagę na to, że większe znaczenie w tej edukacji może mieć przekonywanie niż zakaz⁵.

Istotną dziedziną mass mediów, która może mieć negatywny wpływ na dzieci i młodzież, jest reklama. Nieuczciwa reklama budzi uczucia chciwości, próżności, zazdrości i pożądania oraz manipuluje ludzką słabością. Znaczna część reklam adresowanych do dzieci stara się wyzyskać ich łatwowierność w nadziei, że dzieci będą wywierać wpływ na rodziców, aby kupowali określone produkty. Tego rodzaju reklama uwłacza godności i narusza prawa zarówno dzieci, jak i rodziców; wkracza więc bezprawnie w relacje rodzice−dzieci i próbuje manipulować nią dla swoich celów⁶.

*** Kościół zwraca uwagą na to, że media mogą być dużą pomocą do wychowywania i kształcenia młodych. Nie brakuje jednak niebezpieczeństw – przemoc, pornografia, budowanie nieprawdziwych modeli rodziny, manipulacja, budowanie postawy konsumpcjonizmu, to wszystko grozi dzieciom i młodzieży, jeśli nie wypracują w sobie zmysłu krytycznego i umiejętności właściwego doboru treści z mediów. Wychowawcy i rodzice⁷ winni sprawować troskliwą kontrolę nad młodymi oraz uczyć ich odpowiedzialności w użytkowaniu mediami. Kościół zwraca się również do autorów i producentów, by kierowali się szczególną wrażliwością w tworzeniu programów i audycji przeznaczonych dla dzieci.

DARIUSZ HRYCIUK – doktorant na kierunku Edukacja Medialna Wydziału Teologicznego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego; katecheta w Szkole Umiejętności w Lubartowie.

Przypisy:

1. Papieska Rada ds. Środków Społecznego Przekazu Communio et Progressio, nr 20.
2. Tamże, nr 67.
3. Tamże, nr 107.
4. Dekret o środkach społecznego przekazywania myśli Inter mirifica, nr 14.
5. Papieska Rada ds. Środków Społecznego Przekazu Communio et Progressio nr 67.
6. Papieska Rada Do Spraw Środków Społecznego Przekazu Etyka w Reklamie nr 16.
7. Papieska Rada ds. Środków Społecznego Przekazu Aetatis Novae nr 28d.