„Kończąc klasę III, uczeń bezpiecznie korzysta z komputera: posługuje się myszą i klawiaturą, poprawnie nazywa główne elementy zestawu komputerowego...” – czytamy w nowej podstawie programowej edukacji wczesnoszkolnej. Wyniki badań „Rodzice wobec zagrożeń dzieci w Internecie“ wykazują jednak, że „ponad 40% dzieci zaczyna samodzielnie korzystać z Internetu przed ukończeniem 9. roku życia”. Czy zatem podstawa nadąża za uczniem?

Realny świat to fikcja

„Dla wielu młodych ludzi Internet jest rzeczywistym światem – niezwykłą, twórczą, nieustannie się zmieniającą przestrzenią, w której mogą wyrażać swoją tożsamość, komunikować się, poznawać świat i nawiązywać relacje z ludźmi, często z innymi dziećmi z różnych krajów i kultur. Jednak, jak się ze smutkiem przekonujemy, wielu młodych ludzi używa Sieci, aby dokuczać swoim rówieśnikom, dręczyć ich i zadawać im cierpienie” – czytamy we wprowadzeniu do II Międzynarodowej Konferencji „Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży w Internecie“, która odbyła się we wrześniu 2008 r. w Warszawie.

Zalecenia do realizacji podstawy programowej zakładają, że: „Komputery w klasach I−III są wykorzystywane jako urządzenia, które wzbogacają proces nauczania i uczenia się o teksty, rysunki i animacje tworzone przez uczniów, kształtują ich aktywność (gry i zabawy), utrwalają umiejętności (programy edukacyjne na płytach i w Sieci), rozwijają zainteresowania itp. Uczniom klas I−III należy umożliwić korzystanie ze szkolnej pracowni komputerowej. Każdy uczeń powinien mieć tam do dyspozycji osobny komputer”. Brak jednak wyraźnych wskazówek, by u najmłodszych uczniów kształtować bezpieczne zachowania, które pomogą im wykorzystać zdobyte umiejętności i przełożyć je na sukces edukacyjny, nie narażając ich na nieodpowiedzialne zachowanie w Sieci.

Ważnym problemem jest czas korzystania z Internetu. Jeśli przewyższa on czas spędzony na zabawie z rówieśnikami, to możemy mieć słuszne obawy o rozwój psychospołeczny ucznia.

Szlaban na wyjście

Badania prowadzone przez Łukasza Wojtasika, koordynatora Akademii Bezpiecznego Internetu Fundacji Dzieci Niczyje, wskazują, że:

1. Ponad 40% dzieci zaczyna samodzielnie korzystać z Internetu przed ukończeniem 9. roku życia.
2. 96% rodziców uważa, że spoczywa na nich odpowiedzialność za zapewnienie dzieciom bezpieczeństwa w Sieci.
3. Ponad połowa rodziców ocenia, że posługuje się Internetem gorzej niż ich dzieci.
4. Jedynie 28% rodziców jest w pełni przekonanych, że posiada odpowiednią wiedzę o zagrożeniach związanych z korzystaniem z Internetu przez dzieci. Mimo to 9 na 10 rodziców poruszało w rozmowach z dziećmi temat bezpieczeństwa w Sieci.
5. Większość rodziców kontroluje dostęp dzieci do treści w Sieci.
6. 16% rodziców nie ustaliło ze swoimi dziećmi żadnych zasad korzystania z Sieci.

Edukacji informatycznej potrzebują rodzice i nauczyciele. Nierozumienie świata dziecka może prowadzić do poważnych problemów w komunikacji między członkami rodziny/społeczności, a w dalszej perspektywie do zaniku relacji, które nie mogą być kształtowane w świecie wirtualnym.

Podstawa programowa przestrzega, że „praca przy komputerze męczy wzrok, nadweręża kręgosłup, ogranicza kontakty społeczne, daje świadomość niebezpieczeństw wynikających z anonimowości kontaktów i podawania swojego adresu”.

Niezbędne minimum

Podstawa programowa to niezbędne minimum. Jednak korzystającym z Internetu uczniom, już na poziomie klas IIII, należy nieustannie przypominać o tym, że nie wszyscy w Sieci „grają” fair. By wzbogacić swoją wiedzę, warto sięgnąć do bezpłatnych materiałów dla dzieci, rodziców i specjalistów (nauczycieli), zgromadzonych na stronie projektu „Dziecko w sieci” – www.dzieckowsieci.pl.

Gotowe scenariusze zajęć zawierają opis problematyki bezpieczeństwa dzieci w Internecie. Autorzy opracowali osobne konspekty zajęć dla czterech grup: klas I−III, klas IV−VI, gimnazjum oraz rodziców. Treść scenariuszy dla dzieci:.

Cyberprzemoc

Jak wykazują badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii przez Anti Bullying Alliance (Sojusz Przeciwko Cyberbullyingowi), około 22% dzieci i młodzieży twierdzi, że doświadczyło przemocy rówieśniczej w Internecie (cyberbullying). Na szczególną uwagę zatem zasługuje scenariusz zajęć dotyczących zjawiska cyberprzemocy.

Umowa na net

Warto zachęcić rodziców uczniów do sporządzania umowy z dziećmi dotyczącej korzystania z komputera. Jasne reguły mogą pomóc dzieciom w organizacji swojego wirtualnego świata. Trzeba im tylko pomóc go zrozumieć, wskazując, że nie jest to jedyna przestrzeń, w której mogą działać. Po wyłączeniu komputera wracamy do realnego świata, zmagając się z rzeczywistością, bez możliwości skorzystania z opcji „masz kolejne życie”.

PIOTR KOWALCZUK – asystent w Zakładzie Wczesnej Edukacji Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego, autor serii audycji radiowych.